Monosaxaridlar
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 732–733-b. — ziyouz.com
Matn sifati past bölişi mumkin. Bu maqola PDF'dagi buzuq belgilar bilan olingan (işonç 85%): ayrim söz va raqamlar xato bölişi mumkin — iqtibos keltirişdan oldin asl matn bilan solişting.
Monosaxaridlar - organik birikmalar, uglevodlarning asosiy guruhlaridan biri. Tarkibida gidroksil guruhlari, aldegid guruhi (aldozalar) yoki ketoguruh (ketozalar) böladi. Umumiy formulasi CnH2nOn (bu yerda p=3+9). Zanjiridagi uglerod atomlarining soniga qarab M., odatda, quyi M. (zanjirida 3 va 4 ta uglerod atomi bölgan) triozalar (C3H6O3) va tetrozalar (C4H8O4), oddiy M. pentozalar (C5H10O5) va geksozalar (C6H|2O6), yuqori M. geptozalar (C7H|4O7), oktozalar (C8HI6OS), nonozalar (C,Hi8O9) ra bölinadi. Bulardan, geksozalar (mas, glyukoza, galaktoza, mannoza, fruktoza) va pentozalar (arabinoza, ksiloza, riboza va b.) muhim. M. suvda yaxşi, spirtda oz eriydi, efirda esa erimaydi. Hayvonlar, ösimliklar organizmida erkin holda va polisaxaridlar, glyukozidlar holida köp uçraydi. M., ayniqsa, fosfor efirlari (geksozodifosfat, geksozomonofosfat) holida organizmdagi moddalar almaşinuvi jarayonlarida iştirok etadi, energetik jarayonlarda, şuningdek, uglevod va b. murakkab birikmalar sintezida qatnaşadi. M., asosan, polisa-xaridlarni gidrolizlab olinadi. M. va ularning hosilalari, mas, glyukoza, fruktoza oziq-ovqat sanoatida va tibbiyotda işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МОНОСАХАРИДЛАР - органик бирикмалар, углеводларнинг асосий гуруҳларидан бири. Таркибида гидроксил гуруҳлари, альдегид гуруҳи (альдозалар) ёки кетогуруҳ (кетозалар) бўлади. Умумий формуласи CnH2nOn (бу ерда п=3+9). Занжиридаги углерод атомларининг сонига қараб М., одатда, қуйи М. (занжирида 3 ва 4 та углерод атоми бўлган) триозалар (С3Н6О3) ва тетрозалар (С4Н8О4), оддий М. пентозалар (С5Н10О5) ва гексозалар (С6Н|2О6), юқори М. гептозалар (С7Н|4О7), октозалар (C8HI6OS), нонозалар (C,Hi8O9) ra бўлинади. Булардан, гексозалар (мас, глюкоза, галактоза, манноза, фруктоза) ва пентозалар (арабиноза, ксилоза, рибоза ва б.) муҳим. М. сувда яхши, спиртда оз эрийди, эфирда эса эримайди. Ҳайвонлар, ўсимликлар организмида эркин ҳолда ва полисахаридлар, глюкозидлар ҳолида кўп учрайди. М., айниқса, фосфор эфирлари (гексозодифосфат, гексозомонофосфат) ҳолида организмдаги моддалар алмашинуви жараёнларида иштирок этади, энергетик жараёнларда, шунингдек, углевод ва б. мураккаб бирикмалар синтезида қатнашади. М., асосан, полиса-харидларни гидролизлаб олинади. М. ва уларнинг ҳосилалари, мас, глюкоза, фруктоза озиқ-овқат саноатида ва тиббиётда ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.