Monoxromator
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 734–735-b. — ziyouz.com
Monoxromator (mono... va yun. hroma — rang), optikada — optik nurlaniş (körinadigan yoruğlik, in-fraqizil yoki ultrabinafşa nurlar)ning murakkab spektridan tölqin uzunliklarining tor qismini ajratib beradigan asbob; spektrometr, spektrofotometr, spektrograf va b. asboblarning asosiy qismi. Kiriş va çiqiş kollimatorlari va disperelovçi (tarkatuvçi) tizim (prizma, difraksion panjara)aan iborat böladi. M. obyektivlari (kollimatorli va fokus lovçi) linzali yoki közguli bölişi mumkin. Kiriş va çikiş kollimatorlari qözğalmas qilinib, çiqayotgan nurlarning tölqin uzunligi 1 disperslovçi tizim va yordamçi közgular yordamida özgartiriladi. M.da yoruğlik kiriş kollimatori tirqişidan ötib, parallel nurlar hosil qiluvçi va dis-perelovçi elementga yuboruvçi obyektivga tuşadi. Çikiş kollimatorining fokal tekisligida nurlaniş manbaining barça tölqin uzunliklari 1 ga mos monoxromatik (bir rangli) tasvirlar töplami hosil böladi.
Nurlaniş spektrining ultrabinafşa qismini ajratib beradigan M.da flyuorit (SaĞ2), litiy ftorid (Li F) va kvars (SiO2) dan yasalgan dis-perelovçi prizmalar, yassi va botiq panjaralar qöllaniladi. Spektrning infraqizil sohasida işlatiladigan. M.da sferik, parabolik közgular, şişa va kvarssan yasalgan prizma va panjaralar qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МОНОХРОМАТОР (моно... ва юн. hroma — ранг), оптикада — оптик нурланиш (кўринадиган ёруғлик, ин-фрақизил ёки ультрабинафша нурлар)нинг мураккаб спектридан тўлқин узунликларининг тор қисмини ажратиб берадиган асбоб; спектрометр, спектрофотометр, спектрограф ва б. асбобларнинг асосий қисми. Кириш ва чиқиш коллиматорлари ва диспереловчи (таркатувчи) тизим (призма, дифракцион панжара)аан иборат бўлади. М. объективлари (коллиматорли ва фокус ловчи) линзали ёки кўзгули бўлиши мумкин. Кириш ва чикиш коллиматорлари қўзғалмас қилиниб, чиқаётган нурларнинг тўлқин узунлиги 1 дисперсловчи тизим ва ёрдамчи кўзгулар ёрдамида ўзгартирилади. М.да ёруғлик кириш коллиматори тирқишидан ўтиб, параллел нурлар ҳосил қилувчи ва дис-переловчи элементга юборувчи объективга тушади. Чикиш коллиматорининг фокал текислигида нурланиш манбаининг барча тўлқин узунликлари 1 га мос монохроматик (бир рангли) тасвирлар тўплами ҳосил бўлади.
Нурланиш спектрининг ультрабинафша қисмини ажратиб берадиган М.да флюорит (СаҒ2), литий фторид (Li F) ва кварц (SiO2) дан ясалган дис-переловчи призмалар, ясси ва ботиқ панжаралар қўлланилади. Спектрнинг инфрақизил соҳасида ишлатиладиган. М.да сферик, параболик кўзгулар, шиша ва кварццан ясалган призма ва панжаралар қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.