Montmorillonit
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 738-b. — ziyouz.com
Montmorillonit (Fransiyadagi Monmoriyon ş. nomidan) — qatlamli silikatlar sinfiga mansub gilli mineral. Kimyoviy tarkibi özgaruvçan (Ca.Na) (Mg, Al, Fe)2 [(Si, Al)4O10(OH)2 nH2O. Monoklin singoniyali, kristallik strukturasi qatqat. Rangi oq, kulrang, qönğir. Qattikligi 1,5—2,5; ziçligi 1700—2900 kg/m3. Köp alyuminiyli M. — beydellit, magniyligi —saponit, temirliligi — nontronit deb ataladi. Işqorli muhitda har xil jinslarning nuraşidan vujudga keladi. Dengiz muhitida gidroslyudalarning transformatsiyasi, lagunali havza va quruq iqlimli tuproqlarda esa kulsimon mayda zarraçalarning çirişidan hosil böladi. M. bentonit gillarning asosiy minerali. Yuqori sorbsi-yali, namlanganda bökadi, qajmi köpayib yoriq va ğovaklarni töldiradi va suv ötkazmaydi. M.li gillar neft va gaz uyumlari uçun yaxşi tösiq vazi-fasini ötaydi. M.li gilmoya konlari Özbekistonda Buxoro, Samarqand, Farğona, Qaşqadaryo, Surxondaryo, Navoiy viloyatlarida mavjud. M.li gillar neft, töqimaçilik, sovungarlik, sement sanoatlarida işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МОНТМОРИЛЛОНИТ (Франциядаги Монморийон ш. номидан) — қатламли силикатлар синфига мансуб гилли минерал. Кимёвий таркиби ўзгарувчан (Ca.Na) (Mg, Al, Fe)2 [(Si, Al)4O10(OH)2 nH2O. Моноклин сингонияли, кристаллик структураси қатқат. Ранги оқ, кулранг, қўнғир. Қаттиклиги 1,5—2,5; зичлиги 1700—2900 кг/м3. Кўп алюминийли М. — бейделлит, магнийлиги —сапонит, темирлилиги — нонтронит деб аталади. Ишқорли муҳитда ҳар хил жинсларнинг нурашидан вужудга келади. Денгиз муҳитида гидрослюдаларнинг трансформацияси, лагунали ҳавза ва қуруқ иқлимли тупроқларда эса кулсимон майда заррачаларнинг чиришидан ҳосил бўлади. М. бентонит гилларнинг асосий минерали. Юқори сорбци-яли, намланганда бўкади, қажми кўпайиб ёриқ ва ғовакларни тўлдиради ва сув ўтказмайди. М.ли гиллар нефть ва газ уюмлари учун яхши тўсиқ вази-фасини ўтайди. М.ли гилмоя конлари Ўзбекистонда Бухоро, Самарқанд, Фарғона, Қашқадарё, Сурхондарё, Навоий вилоятларида мавжуд. М.ли гиллар нефть, тўқимачилик, совунгарлик, цемент саноатларида ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.