Moos şkalasi
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 741-b. — ziyouz.com
Moos şkalasi — minerallar nisbiy qattiqligining ön ballik şkalasi. Nemis olimi F. Moos tomonidan 1811 y.da taklif qilingan. Qattiklikning 10 ta etalonidan iborat. M.ş. böyiça ularning joylaşiş tartibi quyidagiça: talk — 1; gips—2; kalsit —3; flyuorit—4; apatit—5; ortoklaz—6; kvars—7; topaz—8; korund—9; olmos—10. Nisbiy kattiklik M.ş. etaloni b-n sinalayotgan obyekt yuzasiga çizib aniqlanadi. Minerallarning faol va passiv qattiqligi farq qilinadi. Agar mineral b-n özining bölagi tirnalganda iz qoldirsa, u faol qattik/şkka ega böladi (mas, olmos). Qattiqligi 5 bölgan etalon b-n tadqiq qilinayotgan namuna tirnalganda iz qoldirsa va u öz navbatida kattikligi 4 bölgan etalonda iz qoldirsa, u holda örtadagi mineralning qattikligi 4,5 ga teng böladi. M.ş.dan minerallarga tez taşhis qöyişda foydalaniladi. Aniq qattiqlik esa priborlar yordamida aniqlanadi. Minerallar k.attiqligi ularning ziçligi b-n bir qatorda minerallarning eng muhim konstanti hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МООС ШКАЛАСИ — минераллар нисбий қаттиқлигининг ўн баллик шкаласи. Немис олими Ф. Моос томонидан 1811 й.да таклиф қилинган. Қаттикликнинг 10 та эталонидан иборат. М.ш. бўйича уларнинг жойлашиш тартиби қуйидагича: тальк — 1; гипс—2; кальцит —3; флюорит—4; апатит—5; ортоклаз—6; кварц—7; топаз—8; корунд—9; олмос—10. Нисбий каттиклик М.ш. эталони б-н синалаётган объект юзасига чизиб аниқланади. Минералларнинг фаол ва пассив қаттиқлиги фарқ қилинади. Агар минерал б-н ўзининг бўлаги тирналганда из қолдирса, у фаол қаттик/шкка эга бўлади (мас, олмос). Қаттиқлиги 5 бўлган эталон б-н тадқиқ қилинаётган намуна тирналганда из қолдирса ва у ўз навбатида каттиклиги 4 бўлган эталонда из қолдирса, у ҳолда ўртадаги минералнинг қаттиклиги 4,5 га тенг бўлади. М.ш.дан минералларга тез ташҳис қўйишда фойдаланилади. Аниқ қаттиқлик эса приборлар ёрдамида аниқланади. Минераллар к.аттиқлиги уларнинг зичлиги б-н бир қаторда минералларнинг энг муҳим константи ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.