Morfonologiya
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 751–752-b. — ziyouz.com
Morfonologiya (morfologiya va fonologiya) — turli morfemalarning fonologik tuzilmasini va fonologik farklanişlarning morfologik mak,sadda qöllanişini ilmiy tadqiqetuvçi tilşunoslik bölimi. M. — fonologiya va morfologiya oraliğidagi til bosqiçi bölib, bu terminni birinçi marta rusçex tilşunosi N. S. Trubetskoy taklif etgan. Bunda M. bir mor-femadagi turli fonemalarning almaşinuvi sifatida juda tor izohdangan. M.ga keng ma'noda karalganda, u: 1) söz va morfemalarning fonologik tarkibi hamda özak va affiksal morfemalarning özaro farklanişini nazarda tutadi; 2) söz yasaş va söz şakllarini yasaş jarayonida morfemalar va ularning bir-biriga ulanişida böladigan turli özgarişlarni e'tiborga oladi; 3) morfemalar oraliğidagi va çegaraga ajratişdagi turli xususi-yatlarni M.da örganadi. Morfemalardagi fonemalar almaşinuvi mor-fonema deb yuritiladi. Mas, tara — taroq sözlari a/o, sez — seskanmoq sözlari z/s morfonemasiga ega. M. urğuning morfologik vazifa bajarişini ham nazarda tutadi: olma (ot, mevaning turi), olma (fe'lning inkor şakli) sözlari urğuning örni b-n farklanadi. M. ba'zi tillarda köproq (slavyan), ba'zilarida esa kamroq (turkiy tillarda) bölişi mumkin.
Abduzuhur Abduazizov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МОРФОНОЛОГИЯ (морфология ва фонология) — турли морфемаларнинг фонологик тузилмасини ва фонологик фаркланишларнинг морфологик мак,садда қўлланишини илмий тадқиқэтувчи тилшунослик бўлими. М. — фонология ва морфология оралиғидаги тил босқичи бўлиб, бу терминни биринчи марта русчех тилшуноси Н. С. Трубецкой таклиф этган. Бунда М. бир мор-фемадаги турли фонемаларнинг алмашинуви сифатида жуда тор изоҳданган. М.га кенг маънода каралганда, у: 1) сўз ва морфемаларнинг фонологик таркиби ҳамда ўзак ва аффиксал морфемаларнинг ўзаро фаркланишини назарда тутади; 2) сўз ясаш ва сўз шаклларини ясаш жараёнида морфемалар ва уларнинг бир-бирига уланишида бўладиган турли ўзгаришларни эътиборга олади; 3) морфемалар оралиғидаги ва чегарага ажратишдаги турли хусуси-ятларни М.да ўрганади. Морфемалардаги фонемалар алмашинуви мор-фонема деб юритилади. Мас, тара — тароқ сўзлари а/о, сез — сесканмоқ сўзлари з/с морфонемасига эга. М. урғунинг морфологик вазифа бажаришини ҳам назарда тутади: олма (от, меванинг тури), олма (феълнинг инкор шакли) сўзлари урғунинг ўрни б-н фаркланади. М. баъзи тилларда кўпроқ (славян), баъзиларида эса камроқ (туркий тилларда) бўлиши мумкин.
Абдузуҳур Абдуазизов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.