Möyinqum

Möyinqum — Qozoğiston jan. dagi Çuy va Talas daryolari quyi oqimidagi qumli çöl. Uning jan.- ğarbida Qirğiziston va Qoratoğ tizmalari kötarilgan. Şarkdan ğarbga 540 km, şim.dan jan.ga 150 km.ga çözilgan. Umumiy mayd. 4 mln.ga. Yer yuzasi jan.- şarqsan (700 m) şim.-ğarb tomon (110 m) pasayib boradi. Tektonik jihatdan Çuy sineklizasida joylaşgan. Qumning qalinligi 20—40 m, ostida bör va paleogenning dengiz yotqiziklari mavjud. Qumlar eotsen davri qumtoşlarining yemirilişi va Çuy daryosi olib kelgan allyuvial yotqiziqlarning şamollar ta'sirida uyilişi va qayta yotqizilişi natijasida tarkib topgan va hoz. relyef şakllari (marzali, döng va b.) vujudga kelgan. Marzali qum şakllari (bal. 10 m gaça) köproq tarqalgan, ular orasida kiçik köllar uçraydi. Iqlimi mö'tadil-kontinental. Yanv.ning örtaça t-rasi —8°, minimal t-ra —49° ga yetadi. Iyulniki 22—30°. Eng yuqori t-ra 38—40°. Yoğin miqdori ğarbiy va markaziy qismlarida 250 mm, şarkida 300 mm. Grunt suvlari sathi 5—25 m pastda, ba'zi joylarda buloq sifatida yer yuzasiga çiqadi. Ösimliklardan, qum relyefining murakkabligi va grunt suvlarining joylaşişiga qarab, oq va kora saksovullar, juz-ğun, quyonsuyak, astragal, çalov, teres-ken, şuvoq, yulğun, çingil, rang, şöra, qamiş, buğdoyiq ösadi. Çöl ösimliklarining turli-tumanligi sababli yaylovlarning mahsuldorligi yuqori. M. yaylov sifatida foydalaniladi, saksovul tayyorlanadi. Grunt suvlari yer yuzasiga yaqin yerlarda qisman dehqonçilik qilinadi.