Möynoq tumani
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 960-b. — ziyouz.com
Möynoq tumani - Qoraqalpoğiston Respublikasining şim.dagi tuman. 1931 y. 19 sent.da taşkil etilgan. Amudaryo deltasi, Orol dengizining jan.dagi hududlarni egallaydi. Qoraözak, Çimboy, Bözatov tumanlari, Krzoğiston Respublikasining Oqtöba, Qizilörda viloyatlari b-n çegaradoş. Mayd. 37,94 ming km2. Aholisi 28,8 ming kişi (2003). Tumanda 5 ovul fukarolari yiğini (Bözatov, Madali, Tiközak, Uçsoy, Qozoqdaryo), 1 şahar (Möynoq) bor. Markazi — Möynoq ş. Tabiati . Tuman hududining aksari qismi Orol dengizining qurigan tubi (Orolqum) va Amudaryo deltasidagi kullardan iborat. Tumanning xöjalik va madaniy markazi — Möynoq ş. Keyingi yillarda deltadagi ilgari suv bosib yotgan ayrim yerlar özlaştirilib, ekinlar ekilmoqda. Quriliş materiallaridan toş, qum, gil bor. Iklimi keskin kontinental. Yanv.ning örtaça t-rasi —7,4°, iyulniki esa 26,3°. Vegetatsiya davri 213 kun. Yillik örtaça yogin 105 mm, asosan, bahor va qişda yoğadi. Tumanda Sudoçye, Kavsir, Zokirköl, Sariköl, Şegekda va bir kança mayda köllar bor. Amudaryoning Orolga quyiliş qismi ham şu tuman hududida. Tuproklari botqoq-ötloqi, allyuvial qayir tuproği. 148,3 ming ga yer ötloq va yaylov (asosan, qamişzor). Yovvoyi ösimliklardan qamiş, qöğa, çiy, turanğil, terak, jiyda, yulğun, buğdoyiq, yantoq va b. ösadi. M. t. Özbekistondagi hayvonot dunyosiga boy tumanlardan. Baliqning 30 dan ortiq turi bor (zoğorabaliq, oqmarqa, çörtan, laqqa, taran, olabuga, sudak, törta, burge, baqra, pilmay, amur baliği, yalpoqburun, çavoq, ilonboş va b.) Ondatra ayniqsa, katta ahamiyatga ega. Quşlarning 80 dan ziyod turi (ördak, ğoz, qirğovul, oqquşlar, birqozon, qöton, qoravoy, çağalay, çuralay va b.), sut emizuvçilardan qobon, böri, çiyaböri, börsiq, quyonlar bor.
Aholisi köp millatli. Qoraqalpoq, özbek, qozoq, rus, ukrain, tatar, koreys, va b. millat vakillari yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km2 ga 1 kişidan köproq.
Xöjaligi. Tumanda baliqçilik va çorvaçilik xöjaliklari mavjud. Sanoat korxonalari Amudaryo deltasidagi Möynoq, Uçsoy, Qozoqdaryo, Pörlitov, qisman Qönğirotda joylaşgan. Umumiy ekin mayd. 1323 ga. Şundan 938 ga ğalla (asosan, buğdoy, şoli), 80 ga kartoşka, sabzavot va poliz, 305 ga maydoni yem-xaşak ekinlari b-n band (2003). Tuman jamoa va şaxsiy xöjaliklarida 9,6 ming qoramol, 750 ga yaqin ot bor (2003). Darrandaçilik (ondatra, tulki, suvsar) b-n ham şuğullaniladi. Tumanning asosiy transporta suv transportidir. Havo va avtomobil transportidan foydalaniladi. Qönğirot — Beynov t.y. tumanni Qozoğiston va RF b-n boğlaydi. Tumandagi 13 dan ziyod umumiy ta'lim maktabida 5770 öquvçi ta'lim oladi, Möy-noq sanoat transport kasb-hunar kolleji (507 öquvçi), Möynoq biznes maktabi (145 öquvçi) faoliyat körsatadi (2003). 40 ga yaqin kutubxona, 20 ga yaqin klub bor. 20 dan ziyod tibbiy muassasada 40 vraç işlamoqda.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЎЙНОҚ ТУМАНИ - Қорақалпоғистон Республикасининг шим.даги туман. 1931 й. 19 сент.да ташкил этилган. Амударё дельтаси, Орол денгизининг жан.даги ҳудудларни эгаллайди. Қораўзак, Чимбой, Бўзатов туманлари, Крзоғистон Республикасининг Оқтўба, Қизилўрда вилоятлари б-н чегарадош. Майд. 37,94 минг км2. Аҳолиси 28,8 минг киши (2003). Туманда 5 овул фукаролари йиғини (Бўзатов, Мадали, Тикўзак, Учсой, Қозоқдарё), 1 шаҳар (Мўйноқ) бор. Маркази — Мўйноқ ш. Табиати . Туман ҳудудининг аксари қисми Орол денгизининг қуриган туби (Оролқум) ва Амударё дельтасидаги куллардан иборат. Туманнинг хўжалик ва маданий маркази — Мўйноқ ш. Кейинги йилларда дельтадаги илгари сув босиб ётган айрим ерлар ўзлаштирилиб, экинлар экилмоқда. Қурилиш материалларидан тош, қум, гил бор. Иклими кескин континентал. Янв.нинг ўртача т-раси —7,4°, июлники эса 26,3°. Вегетация даври 213 кун. Йиллик ўртача ёгин 105 мм, асосан, баҳор ва қишда ёғади. Туманда Судочье, Кавсир, Зокиркўл, Сарикўл, Шегекда ва бир канча майда кўллар бор. Амударёнинг Оролга қуйилиш қисми ҳам шу туман ҳудудида. Тупроклари ботқоқ-ўтлоқи, аллювиал қайир тупроғи. 148,3 минг га ер ўтлоқ ва яйлов (асосан, қамишзор). Ёввойи ўсимликлардан қамиш, қўға, чий, туранғил, терак, жийда, юлғун, буғдойиқ, янтоқ ва б. ўсади. М. т. Ўзбекистондаги ҳайвонот дунёсига бой туманлардан. Балиқнинг 30 дан ортиқ тури бор (зоғорабалиқ, оқмарқа, чўртан, лаққа, таран, олабуга, судак, тўрта, бурге, бақра, пилмай, амур балиғи, ялпоқбурун, чавоқ, илонбош ва б.) Ондатра айниқса, катта аҳамиятга эга. Қушларнинг 80 дан зиёд тури (ўрдак, ғоз, қирғовул, оққушлар, бирқозон, қўтон, қоравой, чағалай, чуралай ва б.), сут эмизувчилардан қобон, бўри, чиябўри, бўрсиқ, қуёнлар бор.
Аҳолиси кўп миллатли. Қорақалпоқ, ўзбек, қозоқ, рус, украин, татар, корейс, ва б. миллат вакиллари яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2 га 1 кишидан кўпроқ.
Хўжалиги. Туманда балиқчилик ва чорвачилик хўжаликлари мавжуд. Саноат корхоналари Амударё дельтасидаги Мўйноқ, Учсой, Қозоқдарё, Пўрлитов, қисман Қўнғиротда жойлашган. Умумий экин майд. 1323 га. Шундан 938 га ғалла (асосан, буғдой, шоли), 80 га картошка, сабзавот ва полиз, 305 га майдони ем-хашак экинлари б-н банд (2003). Туман жамоа ва шахсий хўжаликларида 9,6 минг қорамол, 750 га яқин от бор (2003). Даррандачилик (ондатра, тулки, сувсар) б-н ҳам шуғулланилади. Туманнинг асосий транспорта сув транспортидир. Ҳаво ва автомобиль транспортидан фойдаланилади. Қўнғирот — Бейнов т.й. туманни Қозоғистон ва РФ б-н боғлайди. Тумандаги 13 дан зиёд умумий таълим мактабида 5770 ўқувчи таълим олади, Мўй-ноқ саноат транспорт касб-ҳунар коллежи (507 ўқувчи), Мўйноқ бизнес мактаби (145 ўқувчи) фаолият кўрсатади (2003). 40 га яқин кутубхона, 20 га яқин клуб бор. 20 дан зиёд тиббий муассасада 40 врач ишламоқда.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.