Mozli qonuni
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 682–683-b. — ziyouz.com
Mozli qonuni — nurlanuvçi kim-yoviy element rentgen nurlanişi spektr çiziqlari çastotasining uning tartib raqamiga boğliqligini ifodalovçi qonun. 1913 y.da G.Mozli tajriba yöli b-n aniqlagan. M. q.ga binoan, elementning biror spektr seriyasiga tegişli rentgen nurlanişi çiziği çastotasi v ning kvadrat ildiz ostidagi qiymati uning atom tartib rakami Z ga proporsionaldir:
= a(Z-a), bunda R — Ridberg doimiysi, a — Z ösişi b-n suyet ösuvçi ekranlaş doimiysi, a— energetik ötiş sodir böluvçi qobiqlardagi kvant sonlarşga boğliqbölgan özgarmas kattalik. M.q. elementlarning Mendeleyev davriy sistemasiae. töğri joylaşganligini isbotlovçi qonun hisoblanadi. Bu qonun atomlarning kimyoviy xususiyatini atom oğirligi böyiça emas, balki atom yadrosining zaryadini belgilovçi atom tartib raqami b-n aniqlanişini körsatdi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МОЗЛИ ҚОНУНИ — нурланувчи ким-ёвий элемент рентген нурланиши спектр чизиқлари частотасининг унинг тартиб рақамига боғлиқлигини ифодаловчи қонун. 1913 й.да Г.Мозли тажриба йўли б-н аниқлаган. М. қ.га биноан, элементнинг бирор спектр сериясига тегишли рентген нурланиши чизиғи частотаси v нинг квадрат илдиз остидаги қиймати унинг атом тартиб раками Z га пропорционалдир:
= a(Z-a), бунда R — Ридберг доимийси, а — Z ўсиши б-н сует ўсувчи экранлаш доимийси, а— энергетик ўтиш содир бўлувчи қобиқлардаги квант сонларшга боғлиқбўлган ўзгармас катталик. М.қ. элементларнинг Менделеев даврий системасиаэ. тўғри жойлашганлигини исботловчи қонун ҳисобланади. Бу қонун атомларнинг кимёвий хусусиятини атом оғирлиги бўйича эмас, балки атом ядросининг зарядини белгиловчи атом тартиб рақами б-н аниқланишини кўрсатди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.