Mşankalar
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 947–948-b. — ziyouz.com
Mşankalar (Bryozoa) — paypaslagiçlilar tipiga mansub koloniya bölib yaşaydigan umurtqasiz hayvonlar sinfi. Tanasi daraxtsimon, pöstloqsimon, bir neça sm kattaliqda. Ularning ayrim individlari zooidlar (uz. 1 mm gaça) deyiladi. Har bir individning koloniyadan bir oz kötarilib turadigan oldingi qismi — polipidlari bezovta qilinganida kutikula b-n qoplangan keyingi qismi — sistid içiga tortilib kiradi. Polipidda paypaslagiçlar b-n öralgan oğzi va orqa çiqariş teşigi bor. Ikkilamçi tana böşliği (selom) yupqa tösiq orqali oldingi paypaslagiçli va keyingi tana bölimlariga bölingan. Içagi qalqasimon. Nafas oliş va ayiriş sistemasi bölmaydi. Krn aylaniş sistemasi yöq bölib ketgan. Nerv sistemasi bitta nerv gangliysidan va undan ketadigan nervlardan iborat. Germafrodit. Tuxumlari suvda, tana böşliğida yeki maxsus çiqariş kamerasida rivojlanadi. Liçinkasi har xil tuzilgan, ba'zan 2 palla çiğanoqli. Liçinkasi suv tubiga yopişgaç, kurtaklanib koloniyani hosil qiladi. Dengiz M. koloniyasidagi individlar har xil tuzilgan (polimorf), 4 turkum va 4000 ga yaqin turi ma'lum. Köpçilik turlari dengizlarda, ayrim turlari çuçuk suvlarda yaşaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МШАНКАЛАР (Bryozoa) — пайпаслагичлилар типига мансуб колония бўлиб яшайдиган умуртқасиз ҳайвонлар синфи. Танаси дарахтсимон, пўстлоқсимон, бир неча см катталиқда. Уларнинг айрим индивидлари зооидлар (уз. 1 мм гача) дейилади. Ҳар бир индивиднинг колониядан бир оз кўтарилиб турадиган олдинги қисми — полипидлари безовта қилинганида кутикула б-н қопланган кейинги қисми — цистид ичига тортилиб киради. Полипидда пайпаслагичлар б-н ўралган оғзи ва орқа чиқариш тешиги бор. Иккиламчи тана бўшлиғи (целом) юпқа тўсиқ орқали олдинги пайпаслагичли ва кейинги тана бўлимларига бўлинган. Ичаги қалқасимон. Нафас олиш ва айириш системаси бўлмайди. Крн айланиш системаси йўқ бўлиб кетган. Нерв системаси битта нерв ганглийсидан ва ундан кетадиган нервлардан иборат. Гермафродит. Тухумлари сувда, тана бўшлиғида еки махсус чиқариш камерасида ривожланади. Личинкаси ҳар хил тузилган, баъзан 2 палла чиғаноқли. Личинкаси сув тубига ёпишгач, куртакланиб колонияни ҳосил қилади. Денгиз М. колониясидаги индивидлар ҳар хил тузилган (полиморф), 4 туркум ва 4000 га яқин тури маълум. Кўпчилик турлари денгизларда, айрим турлари чучук сувларда яшайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.