Muaşşar
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 776-b. — ziyouz.com
Muaşşar (arab. — önlik) — har bir bandi ön misrali, bir neça önlik bandlardan taşkil topuvçi şe'r şakli. Musammatlarnknt boşqa turlarida bölgani kabi M.larning ham birinçi önlik bandi misralarida özaro ohangdoş sözlar qofiyalaşadi (a—a—a—a—a— a—a—a—a—a), qolgan bandlarining 8 yo 9 misrasi özaro qofiyalaşib, oxirgi 9- yoki 10misra 1band-
dagi misralar b-n qofiyalaşadi. Fuzuliyning kator şunday şe'rlarida, Nodiraning «Firoqnoma» deb yuritiluvçi M.ida har bir önlikda oxirgi bir bayti nakarotdek aynan takrorlanib turadi. Bunday M.larning qofiyalaniş tartibi: a—a—a—a—a—a—a— a—b—b, v—v—v—v—v—v—v—v—b—b... tarzidadir. Ular tarje' baytli M.lar deyiladi. M.lar musammatlar tarkibida eng köp öxşaş qofiyalar topib işlatişni, ularni poetik mazmunni oçişga xizmat qildira olişni talab qiluvçi murakkab usullardan biridir. Şuning uçun M. namunalari mumtoz adabiyotimizda köp emas. Özbek adabiyotidagi ayrim namunalari Şavqiy Kattaqörğoniy, Nodira, Ahmad Tabibiy, barmok, vaznidagi namunalari esa Fafur Ğulom («Emukdoşlar musobaqasi»), Abdulla Oripov («Tabiat») kabi şoirlar ijodida uçraydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУАШШАР (араб. — ўнлик) — ҳар бир банди ўн мисрали, бир неча ўнлик бандлардан ташкил топувчи шеър шакли. Мусамматларнкнт бошқа турларида бўлгани каби М.ларнинг ҳам биринчи ўнлик банди мисраларида ўзаро оҳангдош сўзлар қофиялашади (а—а—а—а—а— а—а—а—а—а), қолган бандларининг 8 ё 9 мисраси ўзаро қофиялашиб, охирги 9- ёки 10мисра 1банд-
даги мисралар б-н қофиялашади. Фузулийнинг катор шундай шеърларида, Нодиранинг «Фироқнома» деб юритилувчи М.ида ҳар бир ўнликда охирги бир байти накаротдек айнан такрорланиб туради. Бундай М.ларнинг қофияланиш тартиби: а—а—а—а—а—а—а— а—б—б, в—в—в—в—в—в—в—в—б—б... тарзидадир. Улар таржеъ байтли М.лар дейилади. М.лар мусамматлар таркибида энг кўп ўхшаш қофиялар топиб ишлатишни, уларни поэтик мазмунни очишга хизмат қилдира олишни талаб қилувчи мураккаб усуллардан биридир. Шунинг учун М. намуналари мумтоз адабиётимизда кўп эмас. Ўзбек адабиётидаги айрим намуналари Шавқий Каттақўрғоний, Нодира, Аҳмад Табибий, бармок, вазнидаги намуналари эса Faфур Ғулом («Эмукдошлар мусобақаси»), Абдулла Орипов («Табиат») каби шоирлар ижодида учрайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.