Mubolağa

Mubolağa MUBOLAĞA, giperbola — obrazli ifoda: adabiy asarda voqelikda mavjud va yöq, bölişi dargumon şaxs, jonli va jonsiz narsa, voqea, hodisalarning nisbiylik mezonlari asosida kattalaştirib, burttirib, lofqofli aks ettirilişi. M.li aksning boş alomatlari hayotiylikdan çekiniş, favquloddaviylik, ğayritabiiylikdir. M.li in'ikoslar öxşatiş, istiora, sifatlaş, jonlantiriş, ta'riz, tazod va b. badiiylik vositalarining muayyan darajadagi xizmatlari tufayli yaratiladi. M. köproq oğzaki va yozma adabiyotlardagi ertak, afsona, rivoyat va b. janrlarda, romantik, yumoristik, satirik usullarda yaratilgan asarlarda uçraydi. M.larga boy asarlar ğoyat katta qiziqiş, zavqşavq b-n öqiladi. M. vositasida yaratilgan ijobiy obrazlar öquvçini maf-tun etib, uning mehr-muhabbatini qozonsa, salbiylari kitobxon qalbida çeksiz ğazabu nafrat hislarini uyğotadi. Adabiyot nazariyasida M.ning köp xillari bor. Asosiylari: tabliğ, iğroq, ğuluv. Tabliğda börttirilgan belgi, xususiyatlarning haqiqatga ançayin yaqinligi sezilib turadi. Mac: «Aningdek teşadin sakrab uşoq toş, Ki nozir bir yigoçdin qoçurub boş» (Navoiy, «Farhod va Şirin»). Iğroqda börttirilgan belgi, xususiyatlar, xatti-harakatlarni uquvçi xa-yolan tasavvur eta olsa ham, ularning hayotiyligiga işongisi kelmaydi. Mac: «Bola borib-borib şunday kelbatli, kelişgan, baquvvat yigit bölib yetişibdiki, bir qölida hökizni kötararmiş, kuringan daraxtni ildizpildizi b-n suğurib olib, bir joydan ikkinçi joyga köçira olar emiş. Uning oldiga tuşadigan, u b-n olişib yo bellaşib, unga teng keladigan na odam topilibdi, na hayvon zoti...» («Qayroqgoş bola» ertagidan). Ğuluv — be-adad M. Unda börttirilgan, lofqofli in'ikoslarning hayotda borligi u yoqda tursin, bölişi mumkinligiga ham mutlaqo işonib bölmaydi. Mac, «Alpomiş» dostonidagi «bir kam töqson» qalmoq alplarining qiyofalari ğuluv vositasida tasvirlangan. Hammasining «kallasi kapaday, tanasi te-paday». Birining «şomurti yoqalab har yoqqa ketgan, içida siçqonlar bolalab yotgan, izidan tuşgan pişak olti oyda yetgan». Ikkinçisining «odam tuşmas (tuşunmas)... aytgan tiliga, beş yuz quloç arqon yetmas beliga». Uçinçisi «oh ursa, olamni buzar tovuşi, töqson molningterisidan kovuşi» vah.k. Qalmoq alplarini yuqoridagiday nohayotiy oşiribtoşirib, lofqofli tasvirlaşdan asosiy maqsad Alpomiş va uning dösti Qorajon qahramonligini, kuç-qudratini badiiy tasdiqlaş, isbotlaşdan iborat.

Murod Ibrohimov.