Mudofaa devorlari

Mudofaa devorlari - aholini duşman hujumidan saklaş maqsadida qad. dehqonçilik vohalari atrofiga qurilgan devorlar. Bunday devorlar Osiyo, Yevropa va Afrika qit'asidagi köpgina mamlakatlarda qurilgan (mas, Buyuk Xitoy devori, Antonin devori va b.). Özbekiston hududida Şaxrisabz, Kitob, Nurota dehqonçilik r-nlari va Marokanda ş. atrofidagi qişloqlar tevaragiga M.d. qurilgan. 1956 y.da Ya. Ğ. Ğulomov boşçiligida Özbekistonda M.d. izlari aniqlanib, ularning quriliş texnikasi örganiladi. Yozma manbalarda bu devorlar: Hoitul xoriji (Taşqi devor), Hoitul kabiri (Katta devor), Surul a'zami (Uluğvor devor), Kanpir devor, Devori Kandi buzurg (Katta viloyatning devori), Devori Kandi dizak (Istehkomli vilo-yat devori) degan nomlar b-n atalgan. Özbekistondagi qad. dehqonçilik vohalari atrofida M.d. bunyod qilişdan asosiy maqsad vohani köçmançilarning hujumidan himoya qiliş, şuningdek, vohadagi ötroq aholini çet el bosqinçilari istilosi va hukmronligi hamda mahalliy zöravonlarni ularga yordamlaşib turgan köçmançi qabilalardan ajratib, yakkalab qöyiş, itoatkorlikda saqlaş edi. Örta Osiyo, jumladan, Özbekistondagi M.d. tarixini 3 davrga böliş mumkin: 1davr mil. av. 6—4-a. — mil. 5—6-a.lar; 2davr 6-a.dan 8-a.gaça davom etgan; 3davr 8-a.ning oxiri va 9-a.ning boşlariga töğri keladi. Qad. Buxoro, Suğd, Usruşona vohalari atrofidagi devorlar özaro tutaştirilib, alohida vohalarnigina emas, balki butun bir mamlakatni uragan yagona mudofaa tizimiga aylantirilgan.

Ad.: Muham yedov H., Kddimiy mudofaa devorlari, T., 1961; Muhamedov H., Özbekistonning qadimiy inşootlari tari-xidan, T., 1961.