Muhammad Abdu

Abdu Muhammad (1849, Tanta ş. yaqinidagi Şabşir el-Hissa qişloği — 1905.11.7) — misrlik ilohiyotçi, jamoat arbobi. Qohiradagi al-Azhar dorilfununida tahsil olgan (1869—77). Diniy-falsafiy qaraşlari Jamoliddin Afğoniy ğoyalari ta'sirida şakllangan. Milliy ozodlik kuraşida iştirok etganligi uçun hibsga olinib, söngra Misrdan çiqarib yuborilgan (1883— 88); 1884 y.da Parijda al-Afğoniy b-n birgalikda «Al-Urvat al-vusqo» («Mustahkam birlik») yaşirin jamiyatini tuzdi, bu jamiyat musulmon ziyolilari orasida katta ta'siri bölgan şu nomdagi gaz.ni naşr etgan. 1889 y. Misrga qaytib keldi; qozilik, al-Azhar dorilfununida mudarrislik qildi. 1898 y. «Al-Manar» jur.ga asos soldi. 1899 y.dan umrining oxirigaça Misr muftiysi böldi. A. ijtihod huquqini ilgari surib, islom aqidalarini oqilona talqin etiş, ba'zi urf-odat va taqiqlarni yengillaştiriş tarafdori bölib çiqdi. Jumladan A.ning musulmonlarga odam va hayvonlarni tasvirlaşga, banklarga omonatlar qöyib ulardan foiz olişga, yevropaça boş kiyim kiyişga ruxsat beruvçi va ş.k. fatvolari juda maşhur bölib ketdi. A. «Qur'on tafsiri», «Risolat at-tavhid» («Yakkaxudolik töğrisida risola»), şuningdek şariat va ta'lim tizimini isloh qilişga oid 30 ga yaqin kitob muallifidir.