Muhammad Garay
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 919-b. — ziyouz.com
Muhammad Garay MUHAMMAD GARAY, Geray, Girey (? - 1523) - Qrim xoni (1515— 23). Mengli-Garaynmt katta öğli. Otasi davridayoq u Rus davlatiga nisbatan adovat b-n qaragan. Katta qöşinga boşçilik qilib, Rus davlatining jan. viloyatlariga çopqun uyuştirgan (1507, 1512, 1513, 1515 y.lar). 1515 y.da taxtga ötirib, Qrim xonligiga 8 ta rus şaharlari — Bryansk, Novgorod-Se-versk va b.ni, polyak qiroli Sigiz-mundga Smolensk ş.ni berişni talab qilgan. 1516—17 y.larda Rus yerlariga yangi talonçilik yurişlari taşkil etişda qatnaşgan. Qrimda Rus davlati tarafdori bölgan Mirza Oppoqta'sirining ortişi qisqa muddatli rus-qrim ittifoqiga olib kelgan. M. G. ruslarga qarşi Sigizmund b-n ittifoqda birlaşib (1520), 1521 y.da Qozonda Şoh Alixon (Moskvaning buyuk knyazi Vasiliy III Ivanoviçning gumaştasi)ga qarşi fitna uyuştirgan va ukasi Sohib-Garaynit xon bölişiga yordam bergan. M.G. Moskvani egallaş uçun Qrim va Qozon tatarlariga boş bölib yuriş qilgan. M.G.ning qöşini Moskvadan 60 km jan.da töxtagan, rus qöşinlarining yaqinlaşayotganidan xabardor bölgaç, juda köp aholini asir olib qaytib ketgan. 1522 y. dek.da nöğaylar b-n birga Astraxonga yuriş uyuştirgan, şunda nöğaylar mirzasi Agiş tomonidan öldirilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУҲАММАД ГАРАЙ, Герай, Гирей (? - 1523) - Қрим хони (1515— 23). Менгли-Гарайнмт катта ўғли. Отаси давридаёқ у Русь давлатига нисбатан адоват б-н қараган. Катта қўшинга бошчилик қилиб, Русь давлатининг жан. вилоятларига чопқун уюштирган (1507, 1512, 1513, 1515 й.лар). 1515 й.да тахтга ўтириб, Қрим хонлигига 8 та рус шаҳарлари — Брянск, Новгород-Се-верск ва б.ни, поляк қироли Сигиз-мундга Смоленск ш.ни беришни талаб қилган. 1516—17 й.ларда Русь ерларига янги талончилик юришлари ташкил этишда қатнашган. Қримда Русь давлати тарафдори бўлган Мирза Оппоқтаъсирининг ортиши қисқа муддатли рус-қрим иттифоқига олиб келган. М. Г. русларга қарши Сигизмунд б-н иттифоқда бирлашиб (1520), 1521 й.да Қозонда Шоҳ Алихон (Москванинг буюк князи Василий III Ивановичнинг гумаштаси)га қарши фитна уюштирган ва укаси Соҳиб-Гарайнит хон бўлишига ёрдам берган. М.Г. Москвани эгаллаш учун Қрим ва Қозон татарларига бош бўлиб юриш қилган. М.Г.нинг қўшини Москвадан 60 км жан.да тўхтаган, рус қўшинларининг яқинлашаётганидан хабардор бўлгач, жуда кўп аҳолини асир олиб қайтиб кетган. 1522 й. дек.да нўғайлар б-н бирга Астрахонга юриш уюштирган, шунда нўғайлар мирзаси Агиш томонидан ўлдирилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.