Muhammad Hakimbiy
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 932–933-b. — ziyouz.com
Muhammad Hakimbiy otaliq Xudoyorxon otaliq öğli(? — 1743) — nufuzli manğşp biylaridan, otalik,, boş vazir. Buxoro xoni Muhammad Ra-himnpt otasi. Dastlab miroxör va parvonaçi bölgan. M.H. tez orada Buxorodagi manğit qavmining yölboşçisiga aylandi va aştarxoniylarayan Abulfayzxon davrida xonlikda ularning ta'siri nihoyatda kuçaygan. Qatağon va kenagas (xususan, şahrisabzlik Ibrohim kenagas) qavmlariga qarşi markaziy hokimiyatni mustahkamlaş uçun kuraşadi. Saroyda devonbegi lavozimini egallaydi. M.X- barça şahzodalar otaliqlarining boşliği deb tan olingan. Qarşida xrkimlik davrida Eron hukmdori Nodirşohning öğli Rizoquli boşçiligidagi qöşinlarni bu yerda töxtatib qoldi (1736). Nodirşohning Buxoroga hujumi paytida u b-n muzokaralar olib bordi va aholini Eron qöşinlariga qarşilik körsatmaslikka çaqirdi (1740). Bu xizmatlari uçun uni Nodirşoh Buxoroning tuda vakolatli hokimi, ya'ni Abulfayzxon saroyining qöşbegi — boş vaziri qilib tayinlagan. M.H.ning ukasi Doniyolbiy (Buxoro amiri Şohmurodning otasi) Karmana hokimi, öğli Muhammad Ra-him esa Nodirşohning yaqin kişilaridan biri bölib qolgan. U manğitlar sulolasining hokimiyat tepasiga kelişi uçun yetarli şart-şaroit yaratib bergan. Markaziy hokimiyatga böysunişni xoxdamagan amirlar va turli qavmlarning yetakçilariga qarşi murosasiz kuraşgan.
Ad.: Abduraxman -i Tali, Istoriya Abulfeyz-xana, T., 1959; Özbekiston tarixi: davlat va jamiyati taraqqiyoti, 1qism, T., 2000.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУҲАММАД ҲАКИМБИЙ оталиқ Худоёрхон оталиқ ўғли(? — 1743) — нуфузли манғшп бийларидан, оталик,, бош вазир. Бухоро хони Муҳаммад Ра-ҳимнпт отаси. Дастлаб мирохўр ва парвоначи бўлган. М.Ҳ. тез орада Бухородаги манғит қавмининг йўлбошчисига айланди ва аштархонийлараян Абулфайзхон даврида хонликда уларнинг таъсири ниҳоятда кучайган. Қатағон ва кенагас (хусусан, шаҳрисабзлик Иброҳим кенагас) қавмларига қарши марказий ҳокимиятни мустаҳкамлаш учун курашади. Саройда девонбеги лавозимини эгаллайди. М.Х- барча шаҳзодалар оталиқларининг бошлиғи деб тан олинган. Қаршида хркимлик даврида Эрон ҳукмдори Нодиршоҳнинг ўғли Ризоқули бошчилигидаги қўшинларни бу ерда тўхтатиб қолди (1736). Нодиршоҳнинг Бухорога ҳужуми пайтида у б-н музокаралар олиб борди ва аҳолини Эрон қўшинларига қаршилик кўрсатмасликка чақирди (1740). Бу хизматлари учун уни Нодиршоҳ Бухоронинг туда ваколатли ҳокими, яъни Абулфайзхон саройининг қўшбеги — бош вазири қилиб тайинлаган. М.Ҳ.нинг укаси Дониёлбий (Бухоро амири Шоҳмуроднинг отаси) Кармана ҳокими, ўғли Муҳаммад Ра-ҳим эса Нодиршоҳнинг яқин кишиларидан бири бўлиб қолган. У манғитлар сулоласининг ҳокимият тепасига келиши учун етарли шарт-шароит яратиб берган. Марказий ҳокимиятга бўйсунишни хохдамаган амирлар ва турли қавмларнинг етакчиларига қарши муросасиз курашган.
Ад.: Абдурахман -и Тали, История Абулфейз-хана, Т., 1959; Ўзбекистон тарихи: давлат ва жамияти тараққиёти, 1қисм, Т., 2000.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.