Muhammad Yusuf Munşiy ibn Xöja Baqo
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 930–931-b. — ziyouz.com
Muhammad Yusuf Munşiy ibn Xöja Baqo (17-a.) — balxlik tarixçi olim, aştarxonişşraan. Subhonqulixon (hukmronligi: 1680—1702; Balx hokimi: 1651—80), şuningdek, Muhammad Muqimxon (Balx hokimi: 1702—07) saroylarida munşiy bölib xizmat qilgan. U Muhammad Muqimxonga bağişlangan «Muqimxon tarixi» («Tarixi Muqimxoniy», 1697—1704) asarida Balx va qisman Buxoro xonli-gmning 17-a.dagi ijtimoiysiyosiy tarixini bayon etadi. Bu asar mukaddima va 3 bobdan iborat bölib, 1-bobda şayboniylar davrida Movarounnahrning umumiy ahvoli tasvirlanadi. Asarning 2—3-boblari original bölib, unda Buxoro xonligi va Balxning Hindiston, Eron, Turkiya va Qaşqar b-n bölgan siyosiy munosabatlari, Buxoro va Balx örtasidagi qurolli kuraş (1702—04) xususida söz boradi. Asarda sufiylik tariqatlarining rahbarlari, nufuzli eşonlar, hukmdorlar (mas, Balx hokimlari Solih Xöja, Mahmudbiy otaliq, Badaxşon hukmdori Miryorbek), xattotlar, şoirlar, şuningdek, Qunduz (Qatağon), Termiz (Qönğirot), Balx (Qurama), Lağmon (Olçin)da yaşovçi özbek qavmlari hamda saroy mansablari va harbiy unvonlar töğrisida ma'lumotlar mavjud. Asarning 2qismi noma'lum sabablarga köra yozilmay qolgan.
Aştarxoniylar tarixini örganişda muhim manba sanalgan bu asar («Ubaydullanoma» va «Abulfayzxon tarixi» asarlari uning mantiqiy davomi hisoblanadi) 19-a. 20-y.larida Rossiya orqali Yevropaga tarqaldi. Asardan parçalar fransuz tilida bosildi (1824), töla ravişda eski özbek tiliga tarjima qilindi (1861). A. Semyonov tomonidan rus tilida çop etilgan.
As: Mukimxanskaya istoriya, T., 1956.
Ad.: Axmedov B., Istoriko-geografiçeskaya literatura Sredney Azii XVI— XVIII vv., T., 1985.
Qahramon Rajabov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУҲАММАД ЮСУФ МУНШИЙ ибн Хўжа Бақо (17-а.) — балхлик тарихчи олим, аштархонишшраан. Субҳонқулихон (ҳукмронлиги: 1680—1702; Балх ҳокими: 1651—80), шунингдек, Муҳаммад Муқимхон (Балх ҳокими: 1702—07) саройларида мунший бўлиб хизмат қилган. У Муҳаммад Муқимхонга бағишланган «Муқимхон тарихи» («Тарихи Муқимхоний», 1697—1704) асарида Балх ва қисман Бухоро хонли-гмнинг 17-а.даги ижтимоийсиёсий тарихини баён этади. Бу асар мукаддима ва 3 бобдан иборат бўлиб, 1-бобда шайбонийлар даврида Мовароуннаҳрнинг умумий аҳволи тасвирланади. Асарнинг 2—3-боблари оригинал бўлиб, унда Бухоро хонлиги ва Балхнинг Ҳиндистон, Эрон, Туркия ва Қашқар б-н бўлган сиёсий муносабатлари, Бухоро ва Балх ўртасидаги қуролли кураш (1702—04) хусусида сўз боради. Асарда суфийлик тариқатларининг раҳбарлари, нуфузли эшонлар, ҳукмдорлар (мас, Балх ҳокимлари Солиҳ Хўжа, Маҳмудбий оталиқ, Бадахшон ҳукмдори Мирёрбек), хаттотлар, шоирлар, шунингдек, Қундуз (Қатағон), Термиз (Қўнғирот), Балх (Қурама), Лағмон (Олчин)да яшовчи ўзбек қавмлари ҳамда сарой мансаблари ва ҳарбий унвонлар тўғрисида маълумотлар мавжуд. Асарнинг 2қисми номаълум сабабларга кўра ёзилмай қолган.
Аштархонийлар тарихини ўрганишда муҳим манба саналган бу асар («Убайдулланома» ва «Абулфайзхон тарихи» асарлари унинг мантиқий давоми ҳисобланади) 19-а. 20-й.ларида Россия орқали Европага тарқалди. Асардан парчалар француз тилида босилди (1824), тўла равишда эски ўзбек тилига таржима қилинди (1861). А. Семёнов томонидан рус тилида чоп этилган.
Ас: Мукимханская история, Т., 1956.
Ад.: Ахмедов Б., Историко-географическая литература Средней Азии XVI— XVIII вв., Т., 1985.
Қаҳрамон Ражабов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.