Muhandis

Muhandis (arab), injener — texnikaning muayyan bir sohasiga ixtisoslaşgan mutaxassis; texnika sohalaridan biri böyiça oliy ma'lumotli kasb egasi. Ilgari Şarqda binokor, yer ölçovçi, bino va inşootlarni loyihalovçi, handasa (geometriya) b-n şuğullanuvçi kişilar M. deb atalgan. Bağdod, Damaşq, Buxoro, Xiva, Samarqand, Toşkent, Qöqon va b. şa-xarlarda hozirgaça saqlanib qolgan qad. bino va inşootlar qurilişida foydalanilgan murakkab handasaviy (geometrik) şakllar, arklar, gumbazlar, qubbalar; suğoriş va suv çiqariş inşootlari (koriz, sardoba), çarxpalak (çiğir) M.lik qadimdan taraqqiy etganligini bildiradi. Xususan, Aşad al-Farğoniyning Nil daryosiga qurilgan suv mikdorini ölçaş inşooti ham M.lik namunasi hisoblanadi.

Yevropada, dastlab, harbiy maşinalarni boşqargan kişilar injener (lot. ingenium — qobiliyat) deb nomlangan. Bu tuşunça 16-a.da Gollandiyada köprik va yöl quruvçilarga nisbatan işlatilgan, söngra Angliya va b. Yevropa mamlakatlariga tarkalgan.

M.ninghozir mexanik-M., gidrotexnik -M., kon M.si, harbiy M., loyihalovçi M., fizik-M., texnolog-M., quruvçi- M., irrigator-M. va b. turlari bor. M. lar sanoat, transport, quriliş va xalq xöjaligining turli tarmoqlarida, i.t. muassasalarida işlaydi, muhandislik akademiyalarida, texnika in-tlari va un-tlarida, oliy texnika bilim yurtlari va b. muassasalardatayyorlanadi. Özbekistonda M.lar Toşkent texnika unti, Toşkent informatsiyalar texnologiyasi unti, respublika viloyatlaridagi oliy texnika öquv yurtlari, Toşkent arxitektura-quriliş in-ti, Toşkent kimyotexnologiya in-ti, Toşkent davlat aviatsiya in-ti, Toşkent avtomobil-yöllar in-ti, Toşkent irrigatsiya va qişloq xöjaligi in-ti, Toşkent t. y. transporta muhandislari in-ti, Toşkent töqimaçilik va yengil sanoat in-ti va b. muassasalarda tayyorlanadi.