Muhiddin Abduqodir ibn Abiy Solih Jangiydöst Gelonii
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 141-b. — ziyouz.com
Gelonii Muhiddin Abduqodir ibn Abiy Solih Jangiydöst GELONII (Jiloniy) Muhiddin Abduqodir ibn Abiy Solih Jangiydöst (1077, Gelon viloyati, Eron— 1166) — fors ilohiyotçisi, mutasavvif. 18 yoşida Bağdodga keladi va juda köp olimlardan saboqoladi. Uningxanbaliya mazhabiga oid va'zlari şuhrat qozonadi. Keyinçalik G. Qur'on tafsirçisi va muftiy sifatida faoliyat körsatadi. U hadis va fiqh ilmlaridan dare beradi. G. hanbaliya mazhabida qat'iy turgan, Muhammad (sav) sunnatlariga sözsiz rioya etgan. Va'zlarida musulmonlar uçun zarur bölgan önta axloqiy qoidani bayon etgan. G. özining tarikat uslubini vujudga keltirmagan, biror tariqatga boşçilik kilmagan bölsa ham uni qodiriya sufiylik tariqatining asosçisi deb hisoblaydilar. Ammo, haqiqatda esa, bu tariqat uning avlodlari yoki muridlari tomonidan faqat 13-a.ning örtalarida, ba'zi mutaxassislarning fikriça, hatto 15-a.da vujudga kelgan. Xalq ommasi uni mö'jiza kursatişga qodir bölgan aziz-avliyo va beçoralarning homiysi deb, uluğlar edi. Unga Ğavsul A'zam («uluğ himoyaçi») va piri dastgir («madadkor pir») laqablarini berişgan. G. maqbarasi Bağdodda bölib, islomdagi maşhur muqaddas joylardan biri hisoblanadi. G.ning «Al-ğunya li talib tariq l-haqq» («Haq yölidan boruvçi toliblar yölini tuğrilaş») asari saqlanib qolgan. Bu asarda hanbaliya mazhabi nuqgai nazaridan islomdagi 73 firqaga bulingan musulmon jamoasining ijtimoiy, axloqiy burç va vazifalari bayon qilingan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕЛОНИИ (Жилоний) Муҳиддин Абдуқодир ибн Абий Солиҳ Жангийдўст (1077, Гелон вилояти, Эрон— 1166) — форс илоҳиётчиси, мутасаввиф. 18 ёшида Бағдодга келади ва жуда кўп олимлардан сабоқолади. Унингханбалия мазҳабига оид ваъзлари шуҳрат қозонади. Кейинчалик Г. Қуръон тафсирчиси ва муфтий сифатида фаолият кўрсатади. У ҳадис ва фиқҳ илмларидан даре беради. Г. ҳанбалия мазҳабида қатъий турган, Муҳаммад (сав) суннатларига сўзсиз риоя этган. Ваъзларида мусулмонлар учун зарур бўлган ўнта ахлоқий қоидани баён этган. Г. ўзининг тарикат услубини вужудга келтирмаган, бирор тариқатга бошчилик килмаган бўлса ҳам уни қодирия суфийлик тариқатининг асосчиси деб ҳисоблайдилар. Aммo, ҳақиқатда эса, бу тариқат унинг авлодлари ёки муридлари томонидан фақат 13-а.нинг ўрталарида, баъзи мутахассисларнинг фикрича, ҳатто 15-а.да вужудга келган. Халқ оммаси уни мўъжиза курсатишга қодир бўлган азиз-авлиё ва бечораларнинг ҳомийси деб, улуғлар эди. Унга Ғавсул Аъзам («улуғ ҳимоячи») ва пири дастгир («мададкор пир») лақабларини беришган. Г. мақбараси Бағдодда бўлиб, исломдаги машҳур муқаддас жойлардан бири ҳисобланади. Г.нинг «Ал-ғунйа ли талиб тариқ л-ҳаққ» («Ҳақ йўлидан борувчи толиблар йўлини туғрилаш») асари сақланиб қолган. Бу асарда ҳанбалия мазҳаби нуқгаи назаридан исломдаги 73 фирқага булинган мусулмон жамоасининг ижтимоий, ахлоқий бурч ва вазифалари баён қилинган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.