Muhiti Kabir
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 944–945-b. — ziyouz.com
Muhiti Kabir - Okeanning örta asr Şarq tarixi va adabiyotidagi nomi. «Muhit» termini öşa davrda dengiz, okean ma'nosida keng qöllanilgan. Ayniqsa, Beruniyning «Hindiston», «At-Tafqim» asarlarida Atlantika okeani — Öqiyonus, Muhiti Mağribiy (Ğarbiy okean), Şimoliy Muz okeani — Daryoi Muhiti Şimoliy, Tinç okean — Daryoi muhiti Maşriqiy (Şarqiy Okean) tarzida keltirilgan. MUHYI (taxallusi; asl ism-şarifi Muhammad Rizo Oxund öğli) (1835, Qandahor, Afğoniston — 1911, Andi-jon) — şoir. Turkiy va forsiy tillarda ijod qilgan. Hirot va Buxoro madrasalarida tahsil olgan. M. 19-a.ning 60-y.lari örtalarida Andijon ş.da yaşagan. Andijon hokimi — Xudoyorxonning katta öğli Nasriddinbek (1865 — 75) M.ga «Toj uş-şuaro» («Şoirlar toji», 1869) faxriy unvonini bergan. 1871 y. haj ziyoratidan söng u «Hoji Muhyi» taxallusini olgan. 1876 y.da Qöqon xonligi tugatilgaç, M. Qöqonda, Soibzoda hazrat madrasasida yaşagan.
M.dan salmoqli ijodiy meros qolgan. Bular jumlasiga şoir devonining turli kotiblar tomonidan köçirilgan 6 qölyozma nusxasini, M.ning özi tuzgan 1 şe'riy töplamni kiritiş mumkin. Forsiy va turkiy devonlari 1 muqovada 1912 y.da Toşkentda, Por-sev matbaasida çop etilgan. Forsiy devonida 242 ğazal, 6 qasida, 4 masnaviy, 91 qit'a, 19 fard va 3 ruboiy bor (230 sahifa), turkiy devoni esa 148 ğazal, 1 musaddas, 1 murabba', 74 qit'a, 1 qasida va 11 mufradot (130 sahifa)dan taşkil topgan.
M., asosan, lirik şe'rlar yozgan. Ğazaliyotida Navoiy, Lutfiy, Söfi Olloyor ijodining ta'siri seziladi. Satirik asarlarida, xususan, maşhur Viktor voqeasi haqidagi muxammasida ölkaga kirib kelayotgan rus sarmoyadorlarining kirdikorlari, ularga işonib aldangan mahalliy boylar qajv ostiga olingan.
Ad:. Qayyumov P., Tazkirai Qayyumiy |3kitob|, T., 1998.
Akrom Dehqonov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУҲИТИ КАБИР - Океаннинг ўрта аср Шарқ тарихи ва адабиётидаги номи. «Муҳит» термини ўша даврда денгиз, океан маъносида кенг қўлланилган. Айниқса, Берунийнинг «Ҳиндистон», «Ат-Тафқим» асарларида Атлантика океани — Ўқиёнус, Муҳити Мағрибий (Ғарбий океан), Шимолий Муз океани — Дарёи Муҳити Шимолий, Тинч океан — Дарёи муҳити Машриқий (Шарқий Океан) тарзида келтирилган. МУҲЙИ (тахаллуси; асл исм-шарифи Муҳаммад Ризо Охунд ўғли) (1835, Қандаҳор, Афғонистон — 1911, Анди-жон) — шоир. Туркий ва форсий тилларда ижод қилган. Ҳирот ва Бухоро мадрасаларида таҳсил олган. М. 19-а.нинг 60-й.лари ўрталарида Андижон ш.да яшаган. Андижон ҳокими — Худоёрхоннинг катта ўғли Насриддинбек (1865 — 75) М.га «Тож уш-шуаро» («Шоирлар тожи», 1869) фахрий унвонини берган. 1871 й. ҳаж зиёратидан сўнг у «Ҳожи Муҳйи» тахаллусини олган. 1876 й.да Қўқон хонлиги тугатилгач, М. Қўқонда, Соибзода ҳазрат мадрасасида яшаган.
М.дан салмоқли ижодий мерос қолган. Булар жумласига шоир девонининг турли котиблар томонидан кўчирилган 6 қўлёзма нусхасини, М.нинг ўзи тузган 1 шеърий тўпламни киритиш мумкин. Форсий ва туркий девонлари 1 муқовада 1912 й.да Тошкентда, Пор-цев матбаасида чоп этилган. Форсий девонида 242 ғазал, 6 қасида, 4 маснавий, 91 қитъа, 19 фард ва 3 рубоий бор (230 саҳифа), туркий девони эса 148 ғазал, 1 мусаддас, 1 мураббаъ, 74 қитъа, 1 қасида ва 11 муфрадот (130 саҳифа)дан ташкил топган.
М., асосан, лирик шеърлар ёзган. Ғазалиётида Навоий, Лутфий, Сўфи Оллоёр ижодининг таъсири сезилади. Сатирик асарларида, хусусан, машҳур Виктор воқеаси ҳақидаги мухаммасида ўлкага кириб келаётган рус сармоядорларининг кирдикорлари, уларга ишониб алданган маҳаллий бойлар қажв остига олинган.
Ад:. Қайюмов П., Тазкираи Қайюмий |3китоб|, Т., 1998.
Акром Деҳқонов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.