Muhsiniy

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 946–947-b. — ziyouz.com

Muhsiniy (taxallusi; asl ism-şarifi Husaynqul Sulaymonqul öğli) (1860—Qöqon)—1917) — şoir, tarjimon va xattot. Özbek va fors tillarida ijod qilgan. Mirzo Yodgor va Hokimoyim madrasalarida tahsil körgan. Madrasada öqib yurgan yillarida Muqimiy va Furqat b-n tanişadi. M.ning 4 ta şe'riy devoni bor. U Şarq mumtoz adabiyotining ğazal, mustazod, mu-xammas, qasida, ta'rix, ruboiy, masnaviy, musaddas, tarje'band kabi janrlarida qalam tebratgan. Uning «Riyoz ul-anom fi musobih uzzalom» nomli falsafiy, axloqiy dostonida insoniy va ilohiy muhabbat, ilmma'rifat, hunar va fazl ahlini uluğlaş öz aksini topgan. Köpgina şe'rlarida Turkistonning çorizm tomonidan asoratga solinayotgani, xalqning qadrqimmati, dini, diyonati poymol qilinayotganidan noroziligi ifodalangan. Xalq va mamlakatning jaholat, razolatdan çiqişida ilmma'rifat asosiy najot ekanligini tuşungan va tarğib qilgan.

M. Bedilnpt «Devon»i va Fuzuliyning «Layli va Majnun» asarlarini köçirgan. «Layli va Majnun» dostoniga miniatyuralar işlagan. Maşhur faylasuf olim Mavlono Yusuf K,oraboğiyning «Haft behişt» va tarixçi Hakimxon Töraning «Muntahab uttavorix» asarlarini fors tilidan özbek tiliga tarjima qilgan. Devonlarining qölyozma nusxasi Özbekiston FA Şarqşunoslik in-tida (inv. №7392), Qöqon adabiyot muzeyida (inv. №1135), qöqonlik Töxtasin Nuriddi-nov (şoirning nabirasi)ning şaxsiy kutubxonasida saqlanadi.

Ad.: Xoliqov P., Serqirra ijod sohibi, T., 1972; Ne'matov U., Muhsiniyning Muqimiyga bağişlangan qasidasi, T., 1977.

Usmonjon Ne'matov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

МУҲСИНИЙ (тахаллуси; асл исм-шарифи Ҳусайнқул Сулаймонқул ўғли) (1860—Қўқон)—1917) — шоир, таржимон ва хаттот. Ўзбек ва форс тилларида ижод қилган. Мирзо Ёдгор ва Ҳокимойим мадрасаларида таҳсил кўрган. Мадрасада ўқиб юрган йилларида Муқимий ва Фурқат б-н танишади. М.нинг 4 та шеърий девони бор. У Шарқ мумтоз адабиётининг ғазал, мустазод, му-хаммас, қасида, таърих, рубоий, маснавий, мусаддас, таржеъбанд каби жанрларида қалам тебратган. Унинг «Риёз ул-аном фи мусобиҳ уззалом» номли фалсафий, ахлоқий достонида инсоний ва илоҳий муҳаббат, илммаърифат, ҳунар ва фазл аҳлини улуғлаш ўз аксини топган. Кўпгина шеърларида Туркистоннинг чоризм томонидан асоратга солинаётгани, халқнинг қадрқиммати, дини, диёнати поймол қилинаётганидан норозилиги ифодаланган. Халқ ва мамлакатнинг жаҳолат, разолатдан чиқишида илммаърифат асосий нажот эканлигини тушунган ва тарғиб қилган.

М. Бедилнпт «Девон»и ва Фузулийнинг «Лайли ва Мажнун» асарларини кўчирган. «Лайли ва Мажнун» достонига миниатюралар ишлаган. Машҳур файласуф олим Мавлоно Юсуф К,орабоғийнинг «Ҳафт беҳишт» ва тарихчи Ҳакимхон Тўранинг «Мунтаҳаб уттаворих» асарларини форс тилидан ўзбек тилига таржима қилган. Девонларининг қўлёзма нусхаси Ўзбекистон ФА Шарқшунослик ин-тида (инв. №7392), Қўқон адабиёт музейида (инв. №1135), қўқонлик Тўхтасин Нуридди-нов (шоирнинг набираси)нинг шахсий кутубхонасида сақланади.

Ад.: Холиқов P., Серқирра ижод соҳиби, Т., 1972; Неъматов У., Муҳсинийнинг Муқимийга бағишланган қасидаси, Т., 1977.

Усмонжон Неъматов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.