Mulçalaş
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 809-b. — ziyouz.com
Mulçalaş (ing. mulch — qoplaş) — tuproq betini kalin mulçaqoğoz yoki havol (poxol, torf, çirindi, göng va b.) materiallar b-n yoppasiga yoki qator oralatib yopiş. M. ösimlikning ösişi şaroitiga ijobiy ta'sir etadi; yer betidan namning buğlanişini kamaytiradi, sutka davomida haroratning özgariş amplitudasi muqobil bölişini ta'minlaydi, yer betini suv yuvib ketişi va şamol uçirib ketişidan himoya qiladi, tuproq strukturasini saklaş va yaxşilaş imkonini beradi, tuprokda keçadigan biokimyoviy foydali jarayonlarni kuçaytiradi; natijada ösimlikning ozikdanişi yaxşilanadi, yer betini qatqaloq bosişdan saqlaydi.
Örta Osiyoning suğoriladigan yengil mexanik tarkibli va qumoq tuproklari şaroitida ekinlarni yetiştirişda, tuproqning ustki qismini mustahkamlovçi va uni yuvilişi hamda şamol kötarib ketişidan saklovçi oraliq ekinlar anğizi mulça vazifasini bajaradi. M. kuçli şamol eroziyasi kuzatiladigan yerlarda çeklangan maydonlarda qöllanadi. 20-a.ning 90-y.lar oxirida Özbekistonda çigitni Andijon texnologiyasi asosida plyonka ostiga ekişda M.ning yangi usuli katta maydonlarda amalga oşirilmok,da. Bunda çigit ekiş b-n bir vaktda puşta ustiga seyalkaga örnatilgan maxsus moslama yordamida plyonka töşalib, har bir uyaga 3—4 tadan çigit ekiladi, uya ustidagi plyonka teşib ketiladi. Ğöza qiyğos şonalangandan keyin plyonka yiğiştirib olinadi.
Ziyomiddin Artukmetov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУЛЬЧАЛАШ (инг. mulch — қоплаш) — тупроқ бетини калин мульчақоғоз ёки ҳавол (похол, торф, чиринди, гўнг ва б.) материаллар б-н ёппасига ёки қатор оралатиб ёпиш. М. ўсимликнинг ўсиши шароитига ижобий таъсир этади; ер бетидан намнинг буғланишини камайтиради, сутка давомида ҳароратнинг ўзгариш амплитудаси муқобил бўлишини таъминлайди, ер бетини сув ювиб кетиши ва шамол учириб кетишидан ҳимоя қилади, тупроқ структурасини саклаш ва яхшилаш имконини беради, тупрокда кечадиган биокимёвий фойдали жараёнларни кучайтиради; натижада ўсимликнинг озикданиши яхшиланади, ер бетини қатқалоқ босишдан сақлайди.
Ўрта Осиёнинг суғориладиган енгил механик таркибли ва қумоқ тупроклари шароитида экинларни етиштиришда, тупроқнинг устки қисмини мустаҳкамловчи ва уни ювилиши ҳамда шамол кўтариб кетишидан сакловчи оралиқ экинлар анғизи мульча вазифасини бажаради. М. кучли шамол эрозияси кузатиладиган ерларда чекланган майдонларда қўлланади. 20-а.нинг 90-й.лар охирида Ўзбекистонда чигитни Андижон технологияси асосида плёнка остига экишда М.нинг янги усули катта майдонларда амалга оширилмок,да. Бунда чигит экиш б-н бир вактда пушта устига сеялкага ўрнатилган махсус мослама ёрдамида плёнка тўшалиб, ҳар бир уяга 3—4 тадан чигит экилади, уя устидаги плёнка тешиб кетилади. Ғўза қийғос шоналангандан кейин плёнка йиғиштириб олинади.
Зиёмиддин Артукметов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.