Mulk ijarasi

Mulk ijarasi — haq evaziga mol-mulkni vaqtinça egalik qiliş va foydalaniş uçun topşiriş. Uşbu munosabatda 2 mustaqil taraf — ijaraga beruvçi (ya'ni, mol-mulk egasi yoki u vakil qilgan şaxs) va ijaraga oluvçi qatnaşadi. Ular örtasida M.i. şartnomasi tuziladi. M.i.dan ijaraga beruvçi ham, ijaraga oluvçi ham manfaatdordir. Ijaraga beruvçi muayyan xaq (daromad) oladi, ijaraga oluvçi xam undan maqsadga muvofiq ravişda foydalanib, daromad oladi. Ijaraga beruvçi ijaraga oluvçiga mol-mulkni şartnoma şartlari va mol-mulkning vazifasiga muvofiq holda topşirişi lozim. Mol-mulkni topşirişga tayyorlaş, topşiriş dalolatnomasini tuziş va imzolaşga takdim etiş ijaraga beruvçining burçi bölib, uning hisobidan amalga oşiriladi. Ijaraga oluvçi mol-mulkni yaxşi holda saqlaşi, öz hisobidan joriy ta'mirlaşi va saqlaş böyiça boşqa xarajatlarni qilişi lozim (agar qonun yoki şartnomada boşqaça tartib belgilanmagan bölsa). M.i. şartnomada közda tutilgan muddatga tuziladi. Agar şartnomada muddat körsatilmasa, u nomuayyan muddatga tuzilgan hisoblanadi. Bunda taraflardan har biri boşqa tarafni 1 oy oldin, köçmas mulk ijarasida esa — 3 oy oldin yozma ravişda ogohlantirib, istalgan paytda şartnomadan voz keçişi mumkin. M.i. şartnomasi bekor bölgandan keyin ijaraga oluvçi ijaraga beruvçiga mol-mulkni öziga topşirilgan holatda, normal eskirişini hisobga olib yoki şartnomada kelişilgan holatda qaytarişi lozim. Ayni vaqtda ijaraga olingan mol-mulkni ijaraga oluvçi şartnomada kelişilgan sotib oliş bahosini tölagan holda mulk huquqini ham qölga kiritişi mumkin. M.i.ning prokat, transport vositalari, binolar va inşootlar ijarasi, korxonalar ijarasi, lizing (moliya ijarasi) kabi turlari farklanadi.

Mirodil Baratov.