Mulkiy zarar

Mulkiy zarar (ÖzRda) - jismoniy yoki yuridik şaxsga yetkazilgan moddiy zarar. M.z. va uni qoplaş masalalari fuqarolik xuquqiga taalluk,li masalalardir. Umumiy qoidaga binoan, yetkazilgan M.z. töla miqdorda qoplanişi kerak. Yetkazilgan M.z.ni kamroq miqdorda qoplaşga faqat qonun yoki şartnomada nazarda tutilgan hollarda yöl qöyiladi. M.z. «haqiqiy zarar» va «boy berilgan foyda» kabi turkumlarga bölinadi. Haqiqiy zarar deganda, buzilgan mulkiy huquqni tiklaş uçun qilingan yoki qilinişi kerak bölgan xarajatlar, mol-mulkning yöqolişi, kamayişi, nobud bölişi, şikastlanişi tuşuniladi. Boy berilgan foyda deganda, zarar körgan şaxsning huquqlari buzilmaganida olinişi mumkin bölgan, lekin olinmay qolgan daromad tuşuniladi. Amaldagi fuqarolik kodeksida M.z. mulkiy va aşyoviy huquqlar buzilgan takdirda qöllanişi mumkin bölgan javobgarlik si-fatida belgilangan. Davlat organlari, fuqarolarning özini özi boşqariş organlari yoki uşbu organlarning mansabdor şaxslarining ğayriqonuniy harakatlari (harakatsizligi), şuningdek, uşbu organlarning qonunga muvofiq bölmagan hujjatlari M.z. yetkazilişiga sababçi bölişi mumkin. ÖzR Konstitutsiyasiga köra, har bir şaxsga davlat organlari, mansabdor şaxslar, jamoat birlaşmalarining ğayriqonuniy xatti-harakatlari ustidan sudga şikoyat qiliş huquqi kafolatlanadi (44modda). Bu asosiy qoida Fuqarolik kodeksida ham öz ifodasini topgan. Unga köra, davlat organlari, fuqarolarning özini özi boşqariş organlari fuqaro yoki yuridik şaxsning huquq va manfaatlarini ğayriqonuniy ravişda buzişga qaratilgan hujjat qabul qilsa, bunday hujjatni haqiqiy emas deb topiş va bunday hujjat natijasida yetkazilgan M.z.ni undiriş haqida fuqarolar, yuridik şaxslar sudga murojaat qilişlari mumkin. Yetkazilgan M.z.ni davlat organlari, fuqarolarning özini özi boşqariş organlari yoki mansabdor şaxs tölaydi.

Hojiakbar Rahmonqulov.