Mullaboy Mansurov sirki
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 804–805-b. — ziyouz.com
Mullaboy Mansurov sirki birinçi professional özbek sirk truppasi. Mullaboy Mansurov 20-a.ning boşida köçma sirk va turli tomoşalarni uyuştirişda dong taratgan. Özining taşkilotçiligi va xalq san'atini yaxşi bilişi tufayli, tarqoq sirk töplarini birlaştirib, 1903 y. Toşkentda Yevropa şaklidagi dastlabki özbek sirk truppasini tuzdi. Truppada aka-uka Rahmon va Parzin Abduxalilovlar (çiğiriqçi va muallaqçilar), Muxammad (Çaqqon) Xöjayev b-n Qodir bola (akrobat), Karim Zaripov b-n Ortiq qiziq (bambuk; biri 4—5 metrli yoğoçni qorniga qöyib, ikkinçisi öşa yoğoç ustiga çiqib öynagan), Muqiddin Şokirov («besuyak»), Kal Şokir (jonglyor), Said-afğon (qiliçboz), Yusufjon qiziq Şakarjonov, Sobir qori va Rafiq qiziq (qiziqçilar), Zokirjon Ovulov (jarçi), Aşirmat va Kenja-boy (surnayçi) singari 20 dan ortiq kişi uyuşgan. Mullaboy Mansurov özi boşliq va badiiy rahbar bölgan xamda örgatilgan otlar b-n manejga çiqqan.
1904—06 y.larda M.M.s. Turkiston ölkasi, Buxoro amirligi, Xiva xonligi, hattoki Şarqiy Turkiston (Sinszyan) şahar va qişloklarida öz tomoşalari b-n gastrolda bölgan. 1908—09 y.lar M.M. s. yana bir neçta mayda töplarga bölinib ketdi. Özbek sirk artistlari uçun M.M.s. professional maktab vazifasini ötadi va ular bu yerda faoliyat körsatib, öz mahoratlarini birmunça oşirişdi va murakkab maşklarni özlaştirib, repertuarni kuçaytirişdi. M.M.s.ning taşkil bölişi tarqoq sirk öyinçilari birlaşib, yaxlit dastur b-n maydonga çiqişida muhim ahamiyat kasb etdi.
Pölat Toşkanboyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУЛЛАБОЙ МАНСУРОВ ЦИРКИ биринчи профессионал ўзбек цирк труппаси. Муллабой Мансуров 20-а.нинг бошида кўчма цирк ва турли томошаларни уюштиришда донг таратган. Ўзининг ташкилотчилиги ва халқ санъатини яхши билиши туфайли, тарқоқ цирк тўпларини бирлаштириб, 1903 й. Тошкентда Европа шаклидаги дастлабки ўзбек цирк труппасини тузди. Труппада ака-ука Раҳмон ва Парзин Абдухалиловлар (чиғириқчи ва муаллақчилар), Мухаммад (Чаққон) Хўжаев б-н Қодир бола (акробат), Карим Зарипов б-н Ортиқ қизиқ (бамбук; бири 4—5 метрли ёғочни қорнига қўйиб, иккинчиси ўша ёғоч устига чиқиб ўйнаган), Муқиддин Шокиров («бесуяк»), Кал Шокир (жонглёр), Саид-афғон (қиличбоз), Юсуфжон қизиқ Шакаржонов, Собир қори ва Рафиқ қизиқ (қизиқчилар), Зокиржон Овулов (жарчи), Аширмат ва Кенжа-бой (сурнайчи) сингари 20 дан ортиқ киши уюшган. Муллабой Мансуров ўзи бошлиқ ва бадиий раҳбар бўлган хамда ўргатилган отлар б-н манежга чиққан.
1904—06 й.ларда М.М.ц. Туркистон ўлкаси, Бухоро амирлиги, Хива хонлиги, ҳаттоки Шарқий Туркистон (Синьцзян) шаҳар ва қишлокларида ўз томошалари б-н гастролда бўлган. 1908—09 й.лар М.М. ц. яна бир нечта майда тўпларга бўлиниб кетди. Ўзбек цирк артистлари учун М.М.ц. профессионал мактаб вазифасини ўтади ва улар бу ерда фаолият кўрсатиб, ўз маҳоратларини бирмунча оширишди ва мураккаб машкларни ўзлаштириб, репертуарни кучайтиришди. М.М.ц.нинг ташкил бўлиши тарқоқ цирк ўйинчилари бирлашиб, яхлит дастур б-н майдонга чиқишида муҳим аҳамият касб этди.
Пўлат Тошканбоев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.