Mumiyo

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 810-b. — ziyouz.com

Mumiyo (arab., lot. mumia), mumiyoyi asl, toğ balzami, brag-şun, bargşun, çaotun — fiziologik funksiyalarni kuçaytiradigan murakkab biologik tabiiy mahsulot, kryalarning yoriklaridan sizib çikadigan smolasimon modda. Umuman Mni biologik, geologik va biomineralogik özgarişlar mahsuloti deyiş mumkin.

Tabobatda qadimdan işlatib kelingan. Abu Bakr-ar Roziy boş oğriği, boş aylanişi, yuz nervi falaji, tutkanoq, yurakqon tomir sistemasi, na-fas yöllari va b. a'zolar kasalliklarida M. işlatgan. Abu Ali ibn Sino özining «Tib qonunlari»da M.ni me'dani mustahkamlaydigan, nafas olişni yengillaştiradigan, binobarin eng takomillaşgan universal dori deb tavsiflagan. M.ning kelib çiqişi haqida juda köp fikrlar mavjud.

M. xamirday muloyim, ta'mi aççiq, suvda eriydi. Tarkibida turli organik moddalar va mikroelementlar bor. Örta Osiyo hududida M.ning manbalari kup. Tilla rang (kizil), kumuş rang (oqiş), mis rang (kukiş) va temir rang (qoramtir-qönğir) M. buladi. Temir rang M. köproqtarqalgan. Asosan, tibbiyotda qöllanadi. M. yiringlatuvçi mikroblarni öldiradi, jarohat, yara va singan suyaklarni tez tuzatadi. Lat yegan, singan suyaklarni davolaşda M.dan foydalaniş sir-asrorlarini Özbekistonda prof. O. Ş. Şokirov ilmiy jihatdan asoslab berdi.

M.ni membrana orqali tozalaş, purkaş usulida quritiş va kukunga aylantiriş, tabletkasini qobiqlaş texnologiyasi, tarkibidagi mikroele-mentlar, aminokislotalar, yoğ kislotalarining sifat va mikdor analizi, standartlaş usullari Toşkent farmatsevtika in-tida işlab çiqildi (S. N. Aminov, V. Ye. Kim, L. M. Soliyeva). Hoz. M. Özkimyofarm OAJ da tabletka holida (M. Usubboyev) işlab çiqariladi.

M.dan öz bilgiça foydalaniş yaramaydi, uni faqat vraç tavsiya etgan hollardagina qullaş mumkin.

Ad.: Şakirov A. Ş., Mumiyo asil v kompleksnom leçenii perelomov kostey, T., 1976; Burdi kin B., Mumiyo. Sankt-Peterburg, 2001.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

МУМИЁ (араб., лот. mumia), мумиёйи асл, тоғ бальзами, браг-шун, баргшун, чаотун — физиологик функцияларни кучайтирадиган мураккаб биологик табиий маҳсулот, кряларнинг ёрикларидан сизиб чикадиган смоласимон модда. Умуман Мни биологик, геологик ва биоминералогик ўзгаришлар маҳсулоти дейиш мумкин.

Табобатда қадимдан ишлатиб келинган. Абу Бакр-ар Розий бош оғриғи, бош айланиши, юз нерви фалажи, тутканоқ, юракқон томир системаси, на-фас йўллари ва б. аъзолар касалликларида М. ишлатган. Абу Али ибн Сино ўзининг «Тиб қонунлари»да М.ни меъдани мустаҳкамлайдиган, нафас олишни енгиллаштирадиган, бинобарин энг такомиллашган универсал дори деб тавсифлаган. М.нинг келиб чиқиши ҳақида жуда кўп фикрлар мавжуд.

М. хамирдай мулойим, таъми аччиқ, сувда эрийди. Таркибида турли органик моддалар ва микроэлементлар бор. Ўрта Осиё ҳудудида М.нинг манбалари куп. Тилла ранг (кизил), кумуш ранг (оқиш), мис ранг (кукиш) ва темир ранг (қорамтир-қўнғир) М. булади. Темир ранг М. кўпроқтарқалган. Асосан, тиббиётда қўлланади. М. йиринглатувчи микробларни ўлдиради, жароҳат, яра ва синган суякларни тез тузатади. Лат еган, синган суякларни даволашда М.дан фойдаланиш сир-асрорларини Ўзбекистонда проф. О. Ш. Шокиров илмий жиҳатдан асослаб берди.

М.ни мембрана орқали тозалаш, пуркаш усулида қуритиш ва кукунга айлантириш, таблеткасини қобиқлаш технологияси, таркибидаги микроэле-ментлар, аминокислоталар, ёғ кислоталарининг сифат ва микдор анализи, стандартлаш усуллари Тошкент фармацевтика ин-тида ишлаб чиқилди (С. Н. Аминов, В. Е. Ким, Л. М. Солиева). Ҳоз. М. Ўзкимёфарм ОАЖ да таблетка ҳолида (М. Усуббоев) ишлаб чиқарилади.

М.дан ўз билгича фойдаланиш ярамайди, уни фақат врач тавсия этган ҳоллардагина қуллаш мумкин.

Ад.: Шакиров А. Ш., Мумиё асиль в комплексном лечении переломов костей, Т., 1976; Бурды кин Б., Мумиё. Санкт-Петербург, 2001.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.