«Munojot»
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 817-b. — ziyouz.com
«Munojot» (arab. — yaliniş, yolvoriş) — yirik şakldagi özbek mumtoz çolğu kuylar turkumi. 3 asosiy qismdan taşkil topgan: «M.», «Savti M.» va «Ufari M.». Turkumli ijroda ba'zan «Savti M.»dan keyin «Oromijon» nomli kuy ulanib, söngra «Ufari M.» yangraydi. Umumiy parda tuzilişi hamda boş kuy mavzui böyiça ular Dugoh va Çorgoh maqom yöllariga mos keladi. «M.» turkumining tarkibiy qismlari bir-biridan asosan usul negizi b-n farklanadi (saraxbor, kaşqarça, ufar). Şu b-n birga özbek musiqa merosida «Möğulçai M.», «Muxayyari M.», «Qaşqarçai M.» nomli çolğu kuylar xam mavjud.
Ötmişda «M.» Alloxdan najot, madad tilab kilinadigan tungi yoki yaşirin ibodat, uning ruhiy holati b-n boğliq holda yuzaga kelgan bölsada, «M.» kuylari keng dunyoviy moxiyatga ega, lirik kayfiyatni aks ettiradigan jozibali, maftunkor, badiiy yetuk asarlardir. Şuningdek, I. Ikromov 1940-y.larda Navoiy qalamiga mansub «Keça kelgumdur debon ul sarvi gulrö kelmadi» ğazalni «M.» kuyiga mohirona boğlab, aşula yölini yaratgan. Uni A. Haydarov, B. Dovidova, B. Is-hoqova kabi atoqli xonandalar öziga xos ijro uslublari b-n keng ommaga tanitgan. «M.»ning «Oromijon» kismi esa «Qoşlari qalamlar» xalqsözlari b-n aytilib kelinadi. «M.» kuylaridan özbek bastakorlari va kompozitorlari tomonidan har xil şakl va janrlarda unumli foydalanilgan (mas, F. Mamadaliyev — köp qismli yangiça «M.» turkumi, D. Soatqulov — «Farğonaça kvarteti», M. Tojiyev — 3, 11simfoniyalari va b.).
«M.» atamasi boşqa Şarq xalqlari (mas, uyğur, eron, tatar va b.) musika merosida ham turli (diniy aytim, qöşiq va b.) ma'nolarda uçraydi.
Ravşan Yunusov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
«МУНОЖОТ» (араб. — ялиниш, ёлвориш) — йирик шаклдаги ўзбек мумтоз чолғу куйлар туркуми. 3 асосий қисмдан ташкил топган: «М.», «Савти М.» ва «Уфари М.». Туркумли ижрода баъзан «Савти М.»дан кейин «Оромижон» номли куй уланиб, сўнгра «Уфари М.» янграйди. Умумий парда тузилиши ҳамда бош куй мавзуи бўйича улар Дугоҳ ва Чоргоҳ мақом йўлларига мос келади. «М.» туркумининг таркибий қисмлари бир-биридан асосан усул негизи б-н фаркланади (сарахбор, кашқарча, уфар). Шу б-н бирга ўзбек мусиқа меросида «Мўғулчаи М.», «Мухайяри М.», «Қашқарчаи М.» номли чолғу куйлар хам мавжуд.
Ўтмишда «М.» Аллохдан нажот, мадад тилаб килинадиган тунги ёки яширин ибодат, унинг руҳий ҳолати б-н боғлиқ ҳолда юзага келган бўлсада, «М.» куйлари кенг дунёвий мохиятга эга, лирик кайфиятни акс эттирадиган жозибали, мафтункор, бадиий етук асарлардир. Шунингдек, И. Икромов 1940-й.ларда Навоий қаламига мансуб «Кеча келгумдур дебон ул сарви гулрў келмади» ғазални «М.» куйига моҳирона боғлаб, ашула йўлини яратган. Уни А. Ҳайдаров, Б. Довидова, Б. Ис-ҳоқова каби атоқли хонандалар ўзига хос ижро услублари б-н кенг оммага танитган. «М.»нинг «Оромижон» кисми эса «Қошлари қаламлар» халқсўзлари б-н айтилиб келинади. «М.» куйларидан ўзбек бастакорлари ва композиторлари томонидан ҳар хил шакл ва жанрларда унумли фойдаланилган (мас, Ф. Мамадалиев — кўп қисмли янгича «М.» туркуми, Д. Соатқулов — «Фарғонача квартети», М. Тожиев — 3, 11симфониялари ва б.).
«М.» атамаси бошқа Шарқ халқлари (мас, уйғур, эрон, татар ва б.) мусика меросида ҳам турли (диний айтим, қўшиқ ва б.) маъноларда учрайди.
Равшан Юнусов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.