Muomala
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 822-b. — ziyouz.com
Muomala (iqtisodiyotda) — mehnat mahsulotlarini oldisotdi vositasida ayirboşlaş. Tovar xöjaligi uçun xos. M. bevosita ayirboşlaşpzm pul vositaçiligi b-n farq qiladi. M. ibtidoiy jamoa tuzumining oxirlarida, natural xöjalik asosida tovar xöjaligining paydo bölişi b-n boşlangan. Almaşuv uçun maqsulot (tovar) i.ç. şakllana boşlagaç, almaşuvga zaruriyat tuğilgan, natijada M. kelib çiqqan. Tovarlarning oddiy, bevosita almaşuvi (T—T)dan farkli ravişda M.da tomonlar pul orqali boğlanadilar (T— P—T). Almaşuv iştirokçilaridan birining qöliga ötgan pul ma'lum vaqtdan söng tovarlar va xizmatlar sotib olişga sarflanadi, jarayon töxtovsiz davom etadi. Mex.nat mahsullarining tovarga aylanişi M.ning kelib çiqişiga şart-şaroit yaratadi. Qiymatning pul şakli kelib çiqişi natijasida M. funksional mustaqillik kasb etdi. Dastlabki bosqiçlarda tovar M. si mahalliy bozorlar doirasida çeklangan edi. Ijtimoiy mehnat taqsimotinint çuqurlaşuvi, tovar—pul munosabatlarining kengay-işi natijasida yagona içki bozor va jahon bozori şakllandi. Keyinçalik tovar M.si rivojlanib, tovarlarni yetkazib beriş vaqti ularning qiymatini qoplaş vaqtidan farq qila boşladi. Yirik maşinalaşgan i. ç. moddiytexnika asosining şakllanişi kredit, keyinçalik qimmatli qoğozlar M.sini rivojlantirdi.
M. ijtimoiy mahsulotni i.ç.dan iste'molga yönaltirişda alohida vazifalarni bajaradi. M. sohasida tovar işlab çiqaruvçilarning abstrakt mehnati özining ijtimoiy bahosini oladi, zarur mehnat vositalari va buyumlarini sotib oliş orqali i.ç.ning yangi sikli uçun şaroit yaratiladi, tayyor mahsulot iste'mol fazasiga yekazib beriladi, aholining talab darajasi aniqlanadi.
Nuriddin Yöldoşev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУОМАЛА (иқтисодиётда) — меҳнат маҳсулотларини олдисотди воситасида айирбошлаш. Товар хўжалиги учун хос. М. бевосита айирбошлашпзм пул воситачилиги б-н фарқ қилади. М. ибтидоий жамоа тузумининг охирларида, натурал хўжалик асосида товар хўжалигининг пайдо бўлиши б-н бошланган. Алмашув учун мақсулот (товар) и.ч. шакллана бошлагач, алмашувга зарурият туғилган, натижада М. келиб чиққан. Товарларнинг оддий, бевосита алмашуви (Т—Т)дан фаркли равишда М.да томонлар пул орқали боғланадилар (Т— П—Т). Алмашув иштирокчиларидан бирининг қўлига ўтган пул маълум вақтдан сўнг товарлар ва хизматлар сотиб олишга сарфланади, жараён тўхтовсиз давом этади. Мех.нат маҳсулларининг товарга айланиши М.нинг келиб чиқишига шарт-шароит яратади. Қийматнинг пул шакли келиб чиқиши натижасида М. функционал мустақиллик касб этди. Дастлабки босқичларда товар М. си маҳаллий бозорлар доирасида чекланган эди. Ижтимоий меҳнат тақсимотининт чуқурлашуви, товар—пул муносабатларининг кенгай-иши натижасида ягона ички бозор ва жаҳон бозори шаклланди. Кейинчалик товар М.си ривожланиб, товарларни етказиб бериш вақти уларнинг қийматини қоплаш вақтидан фарқ қила бошлади. Йирик машиналашган и. ч. моддийтехника асосининг шаклланиши кредит, кейинчалик қимматли қоғозлар М.сини ривожлантирди.
М. ижтимоий маҳсулотни и.ч.дан истеъмолга йўналтиришда алоҳида вазифаларни бажаради. М. соҳасида товар ишлаб чиқарувчиларнинг абстракт меҳнати ўзининг ижтимоий баҳосини олади, зарур меҳнат воситалари ва буюмларини сотиб олиш орқали и.ч.нинг янги цикли учун шароит яратилади, тайёр маҳсулот истеъмол фазасига еказиб берилади, аҳолининг талаб даражаси аниқланади.
Нуриддин Йўлдошев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.