Muqaddasiy

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 894-b. — ziyouz.com

Muqaddasiy MUQADDASIY, Maqdisiy (töliq ism-şarifi Abu Abdulloh Muhammad ibn Ahmad ibn Abubakr al-Muqaddasiy) (946/947, Quddus - taxm. 1000) — arab geografi, sayyoh. Musulmon Şarq-ining deyarli barça mamlakatlarida bölgan. M. özining şaxsiy kuzatişlari va özidan oldingi salaflarining asarlarini ijodiy örganişi natijasida özining «Ahsan attaqosim fi ma'rifat alaqolim» («Iqlimlarni örganiş uçun eng yaxşi qöllanma») asarini yozgan. Asarning ikkita taxriri mavjud. Birinçi tahrir (986 y.) Somoniylarga, keyingisi (989 y.) Fotimiylarga bağişlangan. Asar muqaddima va 2 qismdan iborat. 14 ta bobida Arab xalifaligiga kiruvçi viloyat (yoki region)larning geografik holati, tabiiy şaroitlari, yirik şaharlari, me'moriy yodgorliklari, aholisi, xöjaligi, karvon yöllari, urf-odatlari, soliq va jarima turlari, har bir mamlakatning maşhur kişilarigadoir aniq ma'lumotlar berilgan.

Asarning keyingi boblarida ajam mamlakatlari (Xuroson, Seyiston, Movarounnahr) tavsiflangan. «Ahsan attaqosim» Örta asr Şarq mamlakatlari, jumladan, Örta Osiyo hamda Zakavkazye xalqlarining ijtimoiy-iqtisodiy, tarixiy hamda madaniy hayotiga oid aniq ma'lumotlar keltirilganligi b-n boşqa geografik asarlardan farq qiladi va şu mamlakatlarning ijtimoiy-iqtisodiy hamda siyosiy tarixini örganişda muhim manbadir. Asarning nemisça matni 1877 y. de Guye tomonidan Leydenda naşr etilgan. 1906 va 1967 y.larda asar qayta naşr qilingan.

Ad.: Kraçkovskiy I.Yu., Izb. soç., t.4, M.—L., 1957; Drevniye i srednevekoviye istoçniki po etnografii i istorii narodov Afriki yujneye Saxari: [t.2] — Arabskiye istoçniki X—XII vekov, M. —L., 1965; B. Ahmedov, Özbekiston tarixi manbalari, T., 2001.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

МУҚАДДАСИЙ, Мақдисий (тўлиқ исм-шарифи Абу Абдуллоҳ Муҳаммад ибн Аҳмад ибн Абубакр ал-Муқаддасий) (946/947, Қуддус - тахм. 1000) — араб географи, сайёҳ. Мусулмон Шарқ-ининг деярли барча мамлакатларида бўлган. М. ўзининг шахсий кузатишлари ва ўзидан олдинги салафларининг асарларини ижодий ўрганиши натижасида ўзининг «Аҳсан аттақосим фи маърифат алақолим» («Иқлимларни ўрганиш учун энг яхши қўлланма») асарини ёзган. Асарнинг иккита тахрири мавжуд. Биринчи таҳрир (986 й.) Сомонийларга, кейингиси (989 й.) Фотимийларга бағишланган. Асар муқаддима ва 2 қисмдан иборат. 14 та бобида Араб халифалигига кирувчи вилоят (ёки регион)ларнинг географик ҳолати, табиий шароитлари, йирик шаҳарлари, меъморий ёдгорликлари, аҳолиси, хўжалиги, карвон йўллари, урф-одатлари, солиқ ва жарима турлари, ҳар бир мамлакатнинг машҳур кишиларигадоир аниқ маълумотлар берилган.

Асарнинг кейинги бобларида ажам мамлакатлари (Хуросон, Сейистон, Мовароуннаҳр) тавсифланган. «Аҳсан аттақосим» Ўрта аср Шарқ мамлакатлари, жумладан, Ўрта Осиё ҳамда Закавказье халқларининг ижтимоий-иқтисодий, тарихий ҳамда маданий ҳаётига оид аниқ маълумотлар келтирилганлиги б-н бошқа географик асарлардан фарқ қилади ва шу мамлакатларнинг ижтимоий-иқтисодий ҳамда сиёсий тарихини ўрганишда муҳим манбадир. Асарнинг немисча матни 1877 й. де Гуе томонидан Лейденда нашр этилган. 1906 ва 1967 й.ларда асар қайта нашр қилинган.

Ад.: Крачковский И.Ю., Изб. соч., т.4, М.—Л., 1957; Древние и средневековые источники по этнографии и истории народов Африки южнее Сахары: [т.2] — Арабские источники X—XII веков, М. —Л., 1965; Б. Аҳмедов, Ўзбекистон тарихи манбалари, Т., 2001.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.