Muqimiy teatri
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 899–901-b. — ziyouz.com
Muqimiy teatri MUQIMIY TEATRI, Muqimiy nomidagi Özbek davlat musiqali drama teatri — Özbekistonning yirik teatrlaridan biri. 1939 y. 30 noyabrda komik aktyor M. Miroqilov taşabbusi b-n Respublika komediya va satira teatri sifatida taşkil etilib, faoliyatini «Burungi qozilar yoki Maysaraning işi» (Hamza) spektakli (rej. M. Miroqilov) b-n boşlagan. Ijodiy guruh 45 kişidan iborat bölib, Mirşohid Miroqilov
— badiiy rahbar, F. Umarov, B.Xöjayev
— rej.lar; M. Kuznetsova, S. Xöjayev, A. Bakirov, M. Yoqubova, M. Xolmuhamedov, A. Boltayev, O. Fayozova, A. Yusupov, U. Abdullayev, M. Ğofurov, M. Mirtolipov, 3. Şermatova singari aktyorlar taşkil etdi. «Öjar xonim» (Lope de Vega), «Oşiklar» (B. Xalil), «Qozixona» (Ğ. Ğafurov) kabi spektakllar teatrning dastlabki spektakllari böldi.
1940 y. teatr musiqali drama va komediya teatri nomi b-n qayta taşkil böldi. T. Jalilov — badiiy rahbar, A. Azimov — boş rej. etib tayinlandi.
Teatrning birinçi katta işi «Tohir va Zuhra» (S. Abdulla; T. Jalilov, 1941) musiqali dramasi böldi. Xalq badiiy an'analariga yaqinligi b-n ajralib turgan bu spektaklning yutuği milliy musiqa merosi namunalarida va T. Jalilovning öziga xos original kuylarida namoyon böldi. 2-jahon uruşi davrida teatr özbek xalqining front orqasidagi mardonavor mehnati va jasorati xaqida hikoya qiluvçi «Qurbon Umarov» (S. Abdulla, Çustiy; T. Jalilov), «Qasos» (Ş. Tuyğun, A. Umariy; Yu. Rajabiy, B. Nadejdin), «Oftobxon» (K. Yaşin; X. Töxtasinov) kabi spektakllar b-n öz repertuarini boyitdi. Öşa yillar saxnalaştirilgan «Nurxon» (K. Yaşin; T. Jalilov) özbek musiqali drama janrining yuksak namunasiga aylandi.
Uruşdan keyingi yillar teatr repertuarida kiçik mavzularga muroja-at etiş, soxta jöşqinlik kayfiyati yetakçilik qildi. Spektakllar sahnalaştiriş va ijro mahorati jihatidan ança sayozligi natijasida teatr mavkei ança tuşib ketdi va köpgina ijodkorlar teatrni taşlab ketdi. 40-y.larning oxiri — 50-y.larning boşlariga kelib teatr hayoti ança jonlandi, çunki teatr 1948 y. Toşsovet nomidagi Yangiyöl musiqali drama teatri b-n birlaştirildi va teatr jamoasi yangi binoga köçib ötdi.
Teatrning ijodiy tarkibi R. Hamroyev (1959—76 y.lar boş. rej.), H. Umarov, M. Isroilov, U. Qoraboyev, M. Orifboyev, keyinçalik S. Pölatov, B. Ixtiyorov, H. Şaripov, M. Ixtiyorova, N. Pölatova, F. Ahmedov, T. Nazarova, M. Mirtolipov, V. Raykova kabi aktyor va rej.lar b-n mustahkamlandi. Natijada «Alpomiş» (S. Abdulla; T. Jalilov), «Farhod va Şirin» (K. Yaşin; Yu. Rajabiy, G. Muşel), «Muqimiy» (S. Abdulla; T. Jalilov, G. Muşel),
«Surmaxon» (B. Rahmonov; T. Jalilov, L. Stepanov), «Rav-şan va Zulxumor» (K. Yaşin; T. Jalilov, G. Muşel) singari spektakllar b-n teatr öz mavqeini kötarib oldi.
50 — 60-y.larga kelib musiqali dramalar yaratişda nafaqat bastakorlar, balki kompozitorlar ham faol qatnaşa boşladilar. «Oltin köl» (Uyğun; M. Leviyev), «Vatan işqi» (Ş. Sa'dulla, 3. Fatxullin; S. Boboyev), «Toşbolta oşiq» (H. Ğulom; M. Leviyev), «Momo yer» (Ç. Aytmatov; I. Akbarov), «Nodira» (X. Razzoqov; K. Jab-borov, S. Hayitboyev) va b. şular jumlasidan. Bu spektakllardan keyin turli mavzudagi asarlarni musiqiy va sahna talqinini hal etişda teatrning ijodiy imkoniyatlari kengligi namoyon böldi. Şu davrda yaratilgan eng yaxşi spektakllarning sahna yuzini körişida Mannon Uygur, Ya. Bobojonov, M. Muhamedov, 3. Qobulov, E. Yungvald-Xil-keviç, R. Hamroyev, M. Mirtolipov kabi rej.lar, F. Şamsutdinov, N.Ginzburg, F. Nazarov, G. Doniyax singari diri-jyorlar, G. Vizel, Ş. Şoraximov, 3. Ğoyibov, P. Koval va b. rassomlar, V. Gubskaya, Ye. Baranovskiy, N. Gordon, R. Vahobov, R. Karimova kabi baletmeysterlarning xizmatlari katta böldi. Içki keçinmalarni yetkaziş b-n birga xonandalik va dramatik mahorat uyğunligi X. Ahmedov, M. Ğafurov, F. Rahmatova, E. Jalilovalar ijrosida, ifoda vositalarining his-tuyğuga tölaligi, bir obrazdan ikkinçi obrazga tez uta biliş san'ati L. Sarimsoqovada, betakror kolorit, öziga xos xalq yumori b-n yuğrilgan ijro S. Xujayevda, kinoya, yaxlitlik, ijro madaniyati H. Umarovda alo-xdda ajralib turdi.
70—80-y.larga kelib teatrning muvaffaqiyatli spektakllari asosan tarjima asarlardan iborat böldi. «Qonli töy» (Garsiya Lorka; I. Akbarov), «Reja» (R. Tagor; M. Bafoyev), «Prometey» (Yu. Marsinkyaviçus; M. Bafoyev), «Jon qizlar» (K. Şanğitboyev, K. Boy-seitov; A. Muhamedov), «Malinovkada töy» (L. Yuxvid; B. Aleksandrov), «Momo yer» (Ç. Aytmatov; I. Akbarov), «Un ikkinçi keça» (U. Şekspir), «Xonuma xonim» (A. Sagareli; G. Kançeli) kabi musiqali dramalar şular jumlasidan.
Murakkab falsafiy mavzular yoritilgan bu spektakllarda musikaning roli kutarilişi b-n birga xor, balet Muqimiy teatri binosi. vazifalari kengaytirildi, metafora, simvolika, şartli teatr qullanmalaridan keng foydalanildi, şuningdek, boy sahna kompozitsiyasi, obrazlar talqinida musiqiy kup ovozlilik qullanildi.
1972 y.dan teatr Özbek davlat musikiy teatriga aylantiriddi. «Zuldir» (A. Ibrohimov; M. Bafoyev), «hiylai şar'iy» (R. Guntekin; M. Mahmudov) kabi satirik komediyalarda musiqada ham, aktyorlar ijrosida ham hazilmutoyiba, uziga xos utkir kinoya, istehzo ustunlik qildi. Lekin 70—80-y.lar tajribasi şuni kursatdiki, teatr repertuari öşa davrda yaratilgan adabiy asarlardan ança orqada qolib ketdi. Sahna rivojlanişi juda past bölib, murakkab mavzulardan krçildi, maişiy komediyalar yaratişga, bir xil qoliddgi spektakllar sahnalaştirişga e'tibor qaratidsi. Bunga katta avlod urniga kelgan yoş ijodkorlarning mustaqil ijodga hali tayyor emasliklari sabab böldi.
80-y.lar oxiri — 90-y.larning boşlarida teatr repertuarini köproq ertak va afsonalar egalladi. «Gul va Navruz», «Yusuf va Zulayho», «Tuyaquş boyaqiş», «Şayton va muridlar» kabilar şular jumlasidan. Şuningdek, dolzarb mavzular, qayta quriş va qayta qurişdan keyingi davr yoritilgan spektakllar xam sahnalaştirildi. Lekin spektakllarda ijtimoiy hodisalar çuqur taxlil qilinmagan holda, yuzaki hal etildi. Zamonaviy maişiy mavzu musiqali komediyalar («Kuyovlar konkursi», «Dilafruzga 4 oşiq» va b.) b-ngina çegaralanib qoldi.
1993—94 y.lar teatr repertuari «Bir kam dunyo» (T. Yunus, A. Yunus), «Töylar muborak» (Ö. Hoşimov, O. Muxtor; M. Maxmudov), «Toşkentga sayohat» (B. Dar-veş; N. Xalilov) va b. musiqali komediyalar b-n boyidi. Bu spektakllarda xalq lirik kuylari, hazil, öyinbop qöşiklar asosiy örin tutdi. Öşa yillarda sahnalaştirilgan «Nodirabegim» (T. Töla; F. Olimov), «Har kimki vafo qilsa» (H. Muhammad; A. Ismoilov, S. Xayitboyev, M. Otajonov) kabi spektakllarda tarixiy mavzuga qaytiş, milliy madaniyatimiz rivojiga katta hissa qöşgan yirik tarixiy şaxslarni gavdalantirişda teatr sifat jihatiga alohida e'tibor berdi.
1995—97-y.lar «Fotima va Zuhra» (Ö. Umarbekov; F. Olimov), «Oqibat» (R. Ma'diyev; B. Umidjonov), «Devona» (R. Ma'diyev, F. Olimov) vab. spektakllarda realistik an'analar ta'sirçan melodramalar b-n uyğunlaşib ketdi.
Keyingi yillarda syujet çiziği hazil-mutoyiba, kiziqçilik, aktyorning yangi topilmalari b-n qorişib ketgan «Bu qanday balo» (E. Yusufaliyev; N. Xalilov), «Superqaynona» (S. Ismoilov; F. Olimov), şuningdek, «Tuydan keyin tomoşa» (Şukrullo; N. Norxöjayev), «Taqdir» (R. Ma'diyev; B. Lutfullayev), «Ölding, aziz bödding» (X. Xursandov; F. Olimov) kabi bir qança muvaffaqiyatli spektakllar sahnalaştirildi.
Bugungi kunda teatr izlanişda, harakatda, F. Rahmatova, M. Ixtiyorova, S Pölatov, N. Pölatova, D. Safoyeva, M. Yoqubova, M. Qayumova, A. Mirzayevalar b-n bir qatorda R. Solihov, T. Beknazarov, M. Salimov, T. Pirjonov, X. Töxtayev, 3. Boyxonova, B. Xolmirzayev, M. Bekjonova, A. Bekjonov, N. Rustamov, G. Rustamova, D. Uzoqov kabi yoşlar ham teatrning yetakçi aktyorlaridir.
Teatrning boş rej.i — Bahodir Nazarov, boş dirijyor — Jöra Ortiqov, boş baletmeyster — Şokir Axmedov.
M.t. binosi qad. va zamonaviy me'morlik uslublarini özaro uyğunlaştiriş asosida barpo etilgan (1943, bezaklari —1951, me'morlar D. Xazanov, V. Tixonov; muhandis A. Rabinoviç; xalq ustalari Yu. Musayev, M. Qosimov, Usta Şirin, Ş. Ğofurov, Usta Mömin va b. qatnaşgan). Boş tarzi 3 ravokli, peştoqli, tepasi şarafali. Peştokining 2 yoniga gançkori panjarali namoyon işlangan. Usta Yusufali daxliz zallarini qobirğali gumbazlar b-n kötargan, ustunlar orasiga ustma-ust ravoqlar örnatib, interyeri ganç öymakorligida bezatilgan. Usta Mömin tomoşa zali devoriga uzum va uning barglari tasvirini gançga öyib işlagan, foyesida esa gullayotgan örik daraxti tasvirlangan. Tomoşa zali 800 tomoşabinga möljallangan. Mustaqillik yillarida teatr ilk bor rekonstruksiya qilindi.
Marfua Hamidova.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУҚИМИЙ ТЕАТРИ, Муқимий номидаги Ўзбек давлат мусиқали драма театри — Ўзбекистоннинг йирик театрларидан бири. 1939 й. 30 ноябрда комик актёр М. Мироқилов ташаббуси б-н Республика комедия ва сатира театри сифатида ташкил этилиб, фаолиятини «Бурунги қозилар ёки Майсаранинг иши» (Ҳамза) спектакли (реж. М. Мироқилов) б-н бошлаган. Ижодий гуруҳ 45 кишидан иборат бўлиб, Миршоҳид Мироқилов
— бадиий раҳбар, Ф. Умаров, Б.Хўжаев
— реж.лар; М. Кузнецова, С. Хўжаев, А. Бакиров, М. Ёқубова, М. Холмуҳамедов, А. Болтаев, О. Фаёзова, А. Юсупов, У. Абдуллаев, М. Ғофуров, М. Миртолипов, 3. Шерматова сингари актёрлар ташкил этди. «Ўжар хоним» (Лопе де Вега), «Ошиклар» (Б. Халил), «Қозихона» (Ғ. Ғафуров) каби спектакллар театрнинг дастлабки спектакллари бўлди.
1940 й. театр мусиқали драма ва комедия театри номи б-н қайта ташкил бўлди. Т. Жалилов — бадиий раҳбар, А. Азимов — бош реж. этиб тайинланди.
Театрнинг биринчи катта иши «Тоҳир ва Зуҳра» (С. Абдулла; Т. Жалилов, 1941) мусиқали драмаси бўлди. Халқ бадиий анъаналарига яқинлиги б-н ажралиб турган бу спектаклнинг ютуғи миллий мусиқа мероси намуналарида ва Т. Жалиловнинг ўзига хос оригинал куйларида намоён бўлди. 2-жаҳон уруши даврида театр ўзбек халқининг фронт орқасидаги мардонавор меҳнати ва жасорати хақида ҳикоя қилувчи «Қурбон Умаров» (С. Абдулла, Чустий; Т. Жалилов), «Қасос» (Ш. Туйғун, А. Умарий; Ю. Ражабий, Б. Надеждин), «Офтобхон» (К. Яшин; X. Тўхтасинов) каби спектакллар б-н ўз репертуарини бойитди. Ўша йиллар сахналаштирилган «Нурхон» (К. Яшин; Т. Жалилов) ўзбек мусиқали драма жанрининг юксак намунасига айланди.
Урушдан кейинги йиллар театр репертуарида кичик мавзуларга мурожа-ат этиш, сохта жўшқинлик кайфияти етакчилик қилди. Спектакллар саҳналаштириш ва ижро маҳорати жиҳатидан анча саёзлиги натижасида театр мавкеи анча тушиб кетди ва кўпгина ижодкорлар театрни ташлаб кетди. 40-й.ларнинг охири — 50-й.ларнинг бошларига келиб театр ҳаёти анча жонланди, чунки театр 1948 й. Тошсовет номидаги Янгийўл мусиқали драма театри б-н бирлаштирилди ва театр жамоаси янги бинога кўчиб ўтди.
Театрнинг ижодий таркиби Р. Ҳамроев (1959—76 й.лар бош. реж.), Ҳ. Умаров, М. Исроилов, У. Қорабоев, М. Орифбоев, кейинчалик С. Пўлатов, Б. Ихтиёров, Ҳ. Шарипов, М. Ихтиёрова, Н. Пўлатова, Ф. Аҳмедов, Т. Назарова, М. Миртолипов, В. Райкова каби актёр ва реж.лар б-н мустаҳкамланди. Натижада «Алпомиш» (С. Абдулла; Т. Жалилов), «Фарҳод ва Ширин» (К. Яшин; Ю. Ражабий, Г. Мушель), «Муқимий» (С. Абдулла; Т. Жалилов, Г. Мушель),
«Сурмахон» (Б. Раҳмонов; Т. Жалилов, Л. Степанов), «Рав-шан ва Зулхумор» (К. Яшин; Т. Жалилов, Г. Мушель) сингари спектакллар б-н театр ўз мавқеини кўтариб олди.
50 — 60-й.ларга келиб мусиқали драмалар яратишда нафақат бастакорлар, балки композиторлар ҳам фаол қатнаша бошладилар. «Олтин кўл» (Уйғун; М. Левиев), «Ватан ишқи» (Ш. Саъдулла, 3. Фатхуллин; С. Бобоев), «Тошболта ошиқ» (Ҳ. Ғулом; М. Левиев), «Момо ер» (Ч. Айтматов; И. Акбаров), «Нодира» (X. Раззоқов; К. Жаб-боров, С. Ҳайитбоев) ва б. шулар жумласидан. Бу спектакллардан кейин турли мавзудаги асарларни мусиқий ва саҳна талқинини ҳал этишда театрнинг ижодий имкониятлари кенглиги намоён бўлди. Шу даврда яратилган энг яхши спектаклларнинг саҳна юзини кўришида Маннон Уйгур, Я. Бобожонов, М. Муҳамедов, 3. Қобулов, Э. Юнгвальд-Хиль-кевич, Р. Ҳамроев, М. Миртолипов каби реж.лар, Ф. Шамсутдинов, Н.Гинзбург, Ф. Назаров, Г. Дониях сингари дири-жёрлар, Г. Визель, Ш. Шорахимов, 3. Ғойибов, П. Коваль ва б. рассомлар, В. Губская, Е. Барановский, Н. Гордон, Р. Ваҳобов, Р. Каримова каби балетмейстерларнинг хизматлари катта бўлди. Ички кечинмаларни етказиш б-н бирга хонандалик ва драматик маҳорат уйғунлиги Х. Аҳмедов, М. Ғафуров, Ф. Раҳматова, Э. Жалиловалар ижросида, ифода воситаларининг ҳис-туйғуга тўлалиги, бир образдан иккинчи образга тез ута билиш санъати Л. Саримсоқовада, бетакрор колорит, ўзига хос халқ юмори б-н йуғрилган ижро С. Хужаевда, киноя, яхлитлик, ижро маданияти Ҳ. Умаровда ало-хдда ажралиб турди.
70—80-й.ларга келиб театрнинг муваффақиятли спектакллари асосан таржима асарлардан иборат бўлди. «Қонли тўй» (Гарсия Лорка; И. Акбаров), «Режа» (Р. Тагор; М. Бафоев), «Прометей» (Ю. Марцинкявичус; М. Бафоев), «Жон қизлар» (К. Шанғитбоев, К. Бой-сеитов; А. Муҳамедов), «Малиновкада тўй» (Л. Юхвид; Б. Александров), «Момо ер» (Ч. Айтматов; И. Акбаров), «Ун иккинчи кеча» (У. Шекспир), «Хонума хоним» (А. Цагарели; Г. Канчели) каби мусиқали драмалар шулар жумласидан.
Мураккаб фалсафий мавзулар ёритилган бу спектаклларда мусиканинг роли кутарилиши б-н бирга хор, балет Муқимий театри биноси. вазифалари кенгайтирилди, метафора, символика, шартли театр қулланмаларидан кенг фойдаланилди, шунингдек, бой саҳна композицияси, образлар талқинида мусиқий куп овозлилик қулланилди.
1972 й.дан театр Ўзбек давлат мусикий театрига айлантиридди. «Зулдир» (А. Иброҳимов; М. Бафоев), «ҳийлаи шаръий» (Р. Гунтекин; М. Маҳмудов) каби сатирик комедияларда мусиқада ҳам, актёрлар ижросида ҳам ҳазилмутойиба, узига хос уткир киноя, истеҳзо устунлик қилди. Лекин 70—80-й.лар тажрибаси шуни курсатдики, театр репертуари ўша даврда яратилган адабий асарлардан анча орқада қолиб кетди. Саҳна ривожланиши жуда паст бўлиб, мураккаб мавзулардан крчилди, маиший комедиялар яратишга, бир хил қолиддги спектакллар саҳналаштиришга эътибор қаратидци. Бунга катта авлод урнига келган ёш ижодкорларнинг мустақил ижодга ҳали тайёр эмасликлари сабаб бўлди.
80-й.лар охири — 90-й.ларнинг бошларида театр репертуарини кўпроқ эртак ва афсоналар эгаллади. «Гул ва Навруз», «Юсуф ва Зулайҳо», «Туяқуш бояқиш», «Шайтон ва муридлар» кабилар шулар жумласидан. Шунингдек, долзарб мавзулар, қайта қуриш ва қайта қуришдан кейинги давр ёритилган спектакллар хам саҳналаштирилди. Лекин спектаклларда ижтимоий ҳодисалар чуқур тахлил қилинмаган ҳолда, юзаки ҳал этилди. Замонавий маиший мавзу мусиқали комедиялар («Куёвлар конкурси», «Дилафрузга 4 ошиқ» ва б.) б-нгина чегараланиб қолди.
1993—94 й.лар театр репертуари «Бир кам дунё» (Т. Юнус, А. Юнус), «Тўйлар муборак» (Ў. Ҳошимов, О. Мухтор; М. Махмудов), «Тошкентга саёҳат» (Б. Дар-веш; Н. Халилов) ва б. мусиқали комедиялар б-н бойиди. Бу спектаклларда халқ лирик куйлари, ҳазил, ўйинбоп қўшиклар асосий ўрин тутди. Ўша йилларда саҳналаштирилган «Нодирабегим» (Т. Тўла; Ф. Олимов), «Ҳар кимки вафо қилса» (Ҳ. Муҳаммад; А. Исмоилов, С. Хайитбоев, М. Отажонов) каби спектаклларда тарихий мавзуга қайтиш, миллий маданиятимиз ривожига катта ҳисса қўшган йирик тарихий шахсларни гавдалантиришда театр сифат жиҳатига алоҳида эътибор берди.
1995—97-й.лар «Фотима ва Зуҳра» (Ў. Умарбеков; Ф. Олимов), «Оқибат» (Р. Маъдиев; Б. Умиджонов), «Девона» (Р. Маъдиев, Ф. Олимов) ваб. спектаклларда реалистик анъаналар таъсирчан мелодрамалар б-н уйғунлашиб кетди.
Кейинги йилларда сюжет чизиғи ҳазил-мутойиба, кизиқчилик, актёрнинг янги топилмалари б-н қоришиб кетган «Бу қандай бало» (Э. Юсуфалиев; Н. Халилов), «Суперқайнона» (С. Исмоилов; Ф. Олимов), шунингдек, «Туйдан кейин томоша» (Шукрулло; Н. Норхўжаев), «Тақдир» (Р. Маъдиев; Б. Лутфуллаев), «Ўлдинг, азиз бўддинг» (X. Хурсандов; Ф. Олимов) каби бир қанча муваффақиятли спектакллар саҳналаштирилди.
Бугунги кунда театр изланишда, ҳаракатда, Ф. Раҳматова, М. Ихтиёрова, С Пўлатов, Н. Пўлатова, Д. Сафоева, М. Ёқубова, М. Қаюмова, А. Мирзаевалар б-н бир қаторда Р. Солиҳов, Т. Бекназаров, М. Салимов, Т. Пиржонов, X. Тўхтаев, 3. Бойхонова, Б. Холмирзаев, М. Бекжонова, А. Бекжонов, Н. Рустамов, Г. Рустамова, Д. Узоқов каби ёшлар ҳам театрнинг етакчи актёрларидир.
Театрнинг бош реж.и — Баҳодир Назаров, бош дирижёр — Жўра Ортиқов, бош балетмейстер — Шокир Ахмедов.
М.т. биноси қад. ва замонавий меъморлик услубларини ўзаро уйғунлаштириш асосида барпо этилган (1943, безаклари —1951, меъморлар Д. Хазанов, В. Тихонов; муҳандис А. Рабинович; халқ усталари Ю. Мусаев, М. Қосимов, Уста Ширин, Ш. Ғофуров, Уста Мўмин ва б. қатнашган). Бош тарзи 3 равокли, пештоқли, тепаси шарафали. Пештокининг 2 ёнига ганчкори панжарали намоён ишланган. Уста Юсуфали дахлиз залларини қобирғали гумбазлар б-н кўтарган, устунлар орасига устма-уст равоқлар ўрнатиб, интерьери ганч ўймакорлигида безатилган. Уста Мўмин томоша зали деворига узум ва унинг барглари тасвирини ганчга ўйиб ишлаган, фойесида эса гуллаётган ўрик дарахти тасвирланган. Томоша зали 800 томошабинга мўлжалланган. Мустақиллик йилларида театр илк бор реконструкция қилинди.
Марфуа Ҳамидова.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.