Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Murç

    Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 837-b. — ziyouz.com

    Murç (Piper nigrum) — murçdoşlar oilasiga mansub ilaşib ösuvçi köp yillik ösimlik (liana). Poyasininguz. 15 m ça, diametri 8—12 mm. Bargi keng, tuxumsimon, nayza uçli. Gullari mayda, sarğiş, töpguli şingilsimon. Mevasi bir uruğli, qizil, pişgaç sarğayadi, pişmagani quritilsa qora-yib bujmayadi. Hindiston, Hindixitoy, Seylon, Sumatra, Yava va Borneo, Lagos, Gana, Mavrikiy va Madagaskarda, Katta Antil o.larida va Brazili-yada köp ekiladi. Uzbekistonda aksari-yat issiqxonalarda östiriladi. Qalamçasidan köpaytiriladi, 2—3-yili meva tugib, yiliga ikki marta ( tupidan 2—4 kg) hosil beradi. Dunyo böyiça yiliga 55—60 ming t M. yetiştiriladi. Mevasini yumşoq eti b-n quritib, qora murç, etidan tozalab va yançib oqmurç olinadi. Mevasi oziq-ovqat sanoatida va oşpazlikda işlatiladi. Tarkibida piperin, piperidin alkaloidlari va efir moyi (1 — 1,5 %) bor.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    МУРЧ (Piper nigrum) — мурчдошлар оиласига мансуб илашиб ўсувчи кўп йиллик ўсимлик (лиана). Поясинингуз. 15 м ча, диаметри 8—12 мм. Барги кенг, тухумсимон, найза учли. Гуллари майда, сарғиш, тўпгули шингилсимон. Меваси бир уруғли, қизил, пишгач сарғаяди, пишмагани қуритилса қора-йиб бужмаяди. Ҳиндистон, Ҳиндихитой, Цейлон, Суматра, Ява ва Борнео, Лагос, Гана, Маврикий ва Мадагаскарда, Катта Антиль о.ларида ва Бразили-яда кўп экилади. Узбекистонда аксари-ят иссиқхоналарда ўстирилади. Қаламчасидан кўпайтирилади, 2—3-йили мева тугиб, йилига икки марта ( тупидан 2—4 кг) ҳосил беради. Дунё бўйича йилига 55—60 минг т М. етиштирилади. Мевасини юмшоқ эти б-н қуритиб, қора мурч, этидан тозалаб ва янчиб оқмурч олинади. Меваси озиқ-овқат саноатида ва ошпазликда ишлатилади. Таркибида пиперин, пиперидин алкалоидлари ва эфир мойи (1 — 1,5 %) бор.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.