Murid
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 826–827-b. — ziyouz.com
Murid (arab.— ergaşuvçi) — pir yoki eşon (murşid)ga qöl berib, sufiylik yöliga kirgan şaxs. Tasavvufda tariqat murşidlaridan dars oluvçi şogird ma'nosida işlatiladi. M.-murşidlik munosabatlari M.ning öz piriga sözsiz itoat etişi, xizmat qilişi va uning izidan borişini taqozo qilgan. Umuman, M. atamasi sufiy va hatto oddiy musulmon ma'nolarini ham anglatadi. MURIDIYLIK, muridizm — tasavvufnkng Kavkazda tarqalgan şakli. U tasavvuf ta'limotining zohidlik, murşidlik va imomlik ğoyalariga asoslangan. M. 19-a.ning 20-y. larida bağdodlik yirik sufiy Xolid Sulaymon, şirvonlik şayx Ismoil va buxorolik ulamo Xos Muhammad orqali Şim. Kavkazga tarqaldi. Mahalliy qozi Kurali Muhammad (Muhammad Yarogskiy) va Jamoliddin uning nazariy asosini yaratişdi. Keyinçalik Şomil uni yaxlit tariqat şakliga kötardi. M. Doğiston va Çeçenistonda taşkil topgan davlat — imomlik (imomlar: Ğozi Muhammad, Hamzatbek, Şomil)ning diniysiyosiy va harbiy asosini taşkil qilib, Kavkaz uruşlari davrida toğliklarning Rossiya imperiyasiga qarşi olib borgan kuraşlarida ğoya-
viy mafkura sifatida xizmat qildi. Lekin toğliklarning mustaqillik uçun olib borgan kuraşlari muvaffaqiyatsizlikka uçragan. Çor va sovet Rossiyasi davrida M. diniy mutaassiblikka asoslangan reaksion ta'limot deb qoralandi.
Ad.: Kaziyev Ş., Imam Şamil, M., 2001; Degoyev V., Imam Şamil: prorok, vlastitel, voin, M., 2001.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУРИД (араб.— эргашувчи) — пир ёки эшон (муршид)га қўл бериб, суфийлик йўлига кирган шахс. Тасаввуфда тариқат муршидларидан дарс олувчи шогирд маъносида ишлатилади. М.-муршидлик муносабатлари М.нинг ўз пирига сўзсиз итоат этиши, хизмат қилиши ва унинг изидан боришини тақозо қилган. Умуман, М. атамаси суфий ва ҳатто оддий мусулмон маъноларини ҳам англатади. МУРИДИЙЛИК, муридизм — тасаввуфнкнг Кавказда тарқалган шакли. У тасаввуф таълимотининг зоҳидлик, муршидлик ва имомлик ғояларига асосланган. М. 19-а.нинг 20-й. ларида бағдодлик йирик суфий Холид Сулаймон, ширвонлик шайх Исмоил ва бухоролик уламо Хос Муҳаммад орқали Шим. Кавказга тарқалди. Маҳаллий қози Курали Муҳаммад (Муҳаммад Ярогский) ва Жамолиддин унинг назарий асосини яратишди. Кейинчалик Шомил уни яхлит тариқат шаклига кўтарди. М. Доғистон ва Чеченистонда ташкил топган давлат — имомлик (имомлар: Ғози Муҳаммад, Ҳамзатбек, Шомил)нинг динийсиёсий ва ҳарбий асосини ташкил қилиб, Кавказ урушлари даврида тоғликларнинг Россия империясига қарши олиб борган курашларида ғоя-
вий мафкура сифатида хизмат қилди. Лекин тоғликларнинг мустақиллик учун олиб борган курашлари муваффақиятсизликка учраган. Чор ва совет Россияси даврида М. диний мутаассибликка асосланган реакцион таълимот деб қораланди.
Ад.: Казиев Ш., Имам Шамиль, М., 2001; Дегоев В., Имам Шамиль: пророк, властитель, воин, М., 2001.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.