Musallas
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 841–842-b. — ziyouz.com
Musallas — 1) yengil vinolarning umumiy nomi; 2) vinoning xonaki turi. Yangi pişgan uzumdan oq (faqat şarbatni bijğitiş yöli b-n), kizil (şarbat va turpini birga bijğitiş yöli b-n) M.lar tayyorlanadi. Tarkibida 9— 12% spirt böladi, sof (tarkibida qand yöq) va yarim şirin (2—8% qand bor) xillariga bölinadi. Özbekiston hududida qadimdan maşhur şarob, may nomlari ham bor. M. tayyorlaşning qad. usullari hozirgaça saqlanib keladi. M. alo-hida bir xil uzum navidan yoki har xil navlaridan tayyorlanadi.
Pişib yetilgan uzum yuvilmasdan şingili b-n ğujumlari ajratib olinib, qölda yoki maxsus ezgiçda eziladi va xumga, yoğoç boçkaga yoki sirli, zanglamaydigan idişga solib, issiq joyda 7—10 kun bijğitiladi. Bijğitiş jarayoni tez ötişi uçun unga xamirturuş, eski vino yoki jiyda — açitqi solinadi. Bijğitiş davomida uzum töponlari (şingil bandlari, ğujum pöstlari) yuqoriga kötariladi. Bijğigan uzum suvi suzib olinadi, qaynatib yetilişi davom ettiriladi, oğzi ziç yopiladigan idişga solinadi. Bu jarayonda paydo böladigan gazlar çiqib ketişi uçun ingiçka şlangning bir uçini idiş içiga, ikkinçi uçini taşqaridagi suvli idişga solib qöyiladi. Qaynaş tugagaç, u tinik, holga kelgunça tindirib, keyin loyqalatmay kiyik öti qaynatmasi b-n çayilib, oltingugurt tutuni b-n sterillangan (mikroblardan tozalangan) idişga quyilib, oğzi havo kirmaydigan qilib, çaqiçlab berkitiladi va salqin joyda saqlanadi. Şuningdek, M.ni suvda ivitib, söngra ezilgan mayizdan ham tayyorlaş mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУСАЛЛАС — 1) енгил виноларнинг умумий номи; 2) винонинг хонаки тури. Янги пишган узумдан оқ (фақат шарбатни бижғитиш йўли б-н), кизил (шарбат ва турпини бирга бижғитиш йўли б-н) М.лар тайёрланади. Таркибида 9— 12% спирт бўлади, соф (таркибида қанд йўқ) ва ярим ширин (2—8% қанд бор) хилларига бўлинади. Ўзбекистон ҳудудида қадимдан машҳур шароб, май номлари ҳам бор. М. тайёрлашнинг қад. усуллари ҳозиргача сақланиб келади. М. ало-ҳида бир хил узум навидан ёки ҳар хил навларидан тайёрланади.
Пишиб етилган узум ювилмасдан шингили б-н ғужумлари ажратиб олиниб, қўлда ёки махсус эзгичда эзилади ва хумга, ёғоч бочкага ёки сирли, зангламайдиган идишга солиб, иссиқ жойда 7—10 кун бижғитилади. Бижғитиш жараёни тез ўтиши учун унга хамиртуруш, эски вино ёки жийда — ачитқи солинади. Бижғитиш давомида узум тўпонлари (шингил бандлари, ғужум пўстлари) юқорига кўтарилади. Бижғиган узум суви сузиб олинади, қайнатиб етилиши давом эттирилади, оғзи зич ёпиладиган идишга солинади. Бу жараёнда пайдо бўладиган газлар чиқиб кетиши учун ингичка шлангнинг бир учини идиш ичига, иккинчи учини ташқаридаги сувли идишга солиб қўйилади. Қайнаш тугагач, у тиник, ҳолга келгунча тиндириб, кейин лойқалатмай кийик ўти қайнатмаси б-н чайилиб, олтингугурт тутуни б-н стерилланган (микроблардан тозаланган) идишга қуйилиб, оғзи ҳаво кирмайдиган қилиб, чақичлаб беркитилади ва салқин жойда сақланади. Шунингдек, М.ни сувда ивитиб, сўнгра эзилган майиздан ҳам тайёрлаш мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.