Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Musiqali film

    Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 854–855-b. — ziyouz.com

    Musiqali film - kino va televideniye asari; unda musiqa asosiy örinni egallab, filmning janri va dramatik qurilişini belgilaydi, syujet rivojlanişi, asar ğoyasi va qahramonlar içki dunyosini oçişga xizmat qiladi. 20-y.larning oxirida ovozli kino b-n bir vaqtda M.f. ham rivojlana boşladi. Rivojlanişning turli bosqiçlarida M.f.ning tuzilişi özgarib bordi. Dramaturgiya, musiqa, vokal, xoreografiya va ijroçilik san'ati sintezi turli körinişlarda şakllana boşladi.

    Birinçi M.f. AQŞ («Jaz xonandasi» va b.)da, keyinçalik Germaniya («Tabassumlar mamlakati», «Körşapalak» va b.)da yaratilgan. 30-y.larga kelib M.f.ning asosiy janrlari — lirik kinokomediya, filmrevyu, operetta, opera, balet şakllandi.

    Özbekistonda M.f. yaratiş 40-y. lardan boşlandi. 2-jahon uruşi yillarida yaratilgan filmlarning aksariyatini film-konsertlar taşkil etdi. «Film-konsert» (Y. A'zamov), «Frontdagi döstlarga», «Vatan sovğasi» (K. Yormatov), «Beş respublika kon-serti» (3. Sobitov) va b. şular jumlasidan. «Doyra raqsga çorlaydi», «Musiqiy torlarimiz siri» film-konsertlari, «Dilbarim» film-komedi-yasi, «Dilorom» birinçi özbek film-operasi, «Jonlangan miniatyuralar» («Suhayl va Mexri», L. Fayziyev; M. Leviyev) filmbaleti va b. filmlarda musiqadan örinli foydalanişga, mav-zuga hamohang ekran tilini kaşf etişga muvaffaq böldilar. «Özbektelefilm» da yaratilgan «Şaşmaqom» (T. Akromov), «Menga qöşiqçizib ber» (L. Inozemseva), «Men balerina» (Ş. Mahbubov) kabi filmlarda milliy madaniyatni, özlikni anglaş, qadri-yatlarimizni e'zozlaş va yangi ijodiy izlanişlar közga taşlanadi. An'anaviy özbek aytim (vokal) va çolğu musiqa san'atini tiklaş va rivojlantirişni tarğib qiluvçi «Xiva vaqti b-n soat yettida», «Boysunda qor eriganda», «Qalbingda xalq ohanglarini e'zozla» kabi film-konsertlar özining milliyligi b-n ajralib turadi. 1987 y. Özbekiston televideniyesida birinçi bor «Tömaris» (rej. N. Mahmudov; U. Musayev) telebaleti qöyildi. «Maysaraning işi» (M. Abzalov), «Yulduzimni ber, osmon» (F. Davletşin), «Monolog», «Sevgi qöşiği» (Bahodir Zokirov), «Meş polvon» (M. Abzalov) va b. keyingi yillar yaratilgan eng yaxşi M.f.lardir.

    Mohina Aşirova.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    МУСИҚАЛИ ФИЛЬМ - кино ва телевидение асари; унда мусиқа асосий ўринни эгаллаб, фильмнинг жанри ва драматик қурилишини белгилайди, сюжет ривожланиши, асар ғояси ва қаҳрамонлар ички дунёсини очишга хизмат қилади. 20-й.ларнинг охирида овозли кино б-н бир вақтда М.ф. ҳам ривожлана бошлади. Ривожланишнинг турли босқичларида М.ф.нинг тузилиши ўзгариб борди. Драматургия, мусиқа, вокал, хореография ва ижрочилик санъати синтези турли кўринишларда шакллана бошлади.

    Биринчи М.ф. АҚШ («Жаз хонандаси» ва б.)да, кейинчалик Германия («Табассумлар мамлакати», «Кўршапалак» ва б.)да яратилган. 30-й.ларга келиб М.ф.нинг асосий жанрлари — лирик кинокомедия, фильмревю, оперетта, опера, балет шаклланди.

    Ўзбекистонда М.ф. яратиш 40-й. лардан бошланди. 2-жаҳон уруши йилларида яратилган фильмларнинг аксариятини фильм-концертлар ташкил этди. «Фильм-концерт» (Й. Аъзамов), «Фронтдаги дўстларга», «Ватан совғаси» (К. Ёрматов), «Беш республика кон-церти» (3. Собитов) ва б. шулар жумласидан. «Дойра рақсга чорлайди», «Мусиқий торларимиз сири» фильм-концертлари, «Дилбарим» фильм-комеди-яси, «Дилором» биринчи ўзбек фильм-операси, «Жонланган миниатюралар» («Суҳайл ва Мехри», Л. Файзиев; М. Левиев) фильмбалети ва б. фильмларда мусиқадан ўринли фойдаланишга, мав-зуга ҳамоҳанг экран тилини кашф этишга муваффақ бўлдилар. «Ўзбектелефильм» да яратилган «Шашмақом» (Т. Акромов), «Менга қўшиқчизиб бер» (Л. Иноземцева), «Мен балерина» (Ш. Маҳбубов) каби фильмларда миллий маданиятни, ўзликни англаш, қадри-ятларимизни эъзозлаш ва янги ижодий изланишлар кўзга ташланади. Анъанавий ўзбек айтим (вокал) ва чолғу мусиқа санъатини тиклаш ва ривожлантиришни тарғиб қилувчи «Хива вақти б-н соат еттида», «Бойсунда қор эриганда», «Қалбингда халқ оҳангларини эъзозла» каби фильм-концертлар ўзининг миллийлиги б-н ажралиб туради. 1987 й. Ўзбекистон телевидениесида биринчи бор «Тўмарис» (реж. Н. Маҳмудов; У. Мусаев) телебалети қўйилди. «Майсаранинг иши» (М. Абзалов), «Юлдузимни бер, осмон» (Ф. Давлетшин), «Монолог», «Севги қўшиғи» (Баҳодир Зокиров), «Меш полвон» (М. Абзалов) ва б. кейинги йиллар яратилган энг яхши М.ф.лардир.

    Моҳина Аширова.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.