Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Musiqali komediya

    Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 853–854-b. — ziyouz.com

    Musiqali komediya - kulgili, hajviy mazmun asosida (frans. vodevil, nem. zingşpil, ital. buff opera, operetta kabi) yaratilgan musikaviy sahna asari. Tarkiban muyeşali dramata yaqin bölsada, lekin undan musiqiy tili va hajviy mazmuni b-n ajralib turadi. Bu janrning ildizlari qadim zamonlarga, Şarq va Ğarb xalqlarining oğzaki ijodiyoti, qiziqçi va masxarabozlar san'atlariga borib taqaladi. Özbekistonda M.k. yuzaga kelişi, musiqali dramaning jadal rivoji, mavzu doirasining kengayişi b-n uzviy boğliq. Dastlab (1920- y.lar oxirida) hajviy syujetga asoslangan musiqali spektakllar qöyilib, ularga musiqalarni rejissyor (ba'zan dramaturg)lar özbek xalq kuy va qöşiq (xususan lapar, yalla)laridan tanlaşgan. Hamzaning «Qarmoq» va «Maysaraning işi», K. Yaşinning «Aji-aji», Xurşidning «Yomon öğil», «Tullak», «Bahor», B. Xalilning «Oşiqlar», S. Abdullaning «Uzunquloqli qazrat» kabi asarlari şu tarzda sahnalaştirilgan. 1940-y.lar oxirida özbek M.k.si mustaqil janr sifatida şakllandi. Asardagi mavzu va ğoya hajviy-yumoristik vaziyat, xrlat, xarakterlar bilangina emas, balki ularga monand musiqa (yakka qöşiq, aşula, xor va raqsbop kuylar) vositasida ifodalandi: xalq teatri xususiyatlari, dialoglarda askiya an'analariga keng tayanildi. Uyğun va M. Leviyevning «Oltin köl» (1949) asari M.k.ning ilk yuksak namunasidir. 50—60-y.larda M.k.ga e'tibor kuçayib, mazkur janr özbek bastakor va kompozitorlari ijodidan mustahkam örin egalladi. Mac, H. Ğulom pyesalari asosida M. Leviyev «Toşbolta oşiq», «Ajab savdolar», Ğ. Ğulom pyesasi asosida «Zamonali va Omonali», H. Muhammad pyesasi asosida «Toşkentning nozanin malikasi», J. Jabborov pyesalari zaminida Ik. Akbarov «Öjarlar» va «Yillar ötib», Turob Töla pyesasi asosida «Qizbuloq», K. Şanğitboyev asari asosida A. Muhammedov «Jon qizlar» M.k.lari yaratilgan. Keyinçalik M. Tojiyev («Çol va kampir»), M. Mahmudov («Hiylai şa'riy», «Töylar muborak»), M. Bafoyev («Yettinçi jin»), F. Olimov («Soyibxöja operatsiyasi», «Superqaynona») kabi kompozitorlar M.k. janrida muvaffaqiyatli ijod qilişdi.

    Ahmadjon Jabborov.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    МУСИҚАЛИ КОМЕДИЯ - кулгили, ҳажвий мазмун асосида (франц. водевиль, нем. зингшпиль, итал. буфф опера, оперетта каби) яратилган мусикавий саҳна асари. Таркибан муещали драмата яқин бўлсада, лекин ундан мусиқий тили ва ҳажвий мазмуни б-н ажралиб туради. Бу жанрнинг илдизлари қадим замонларга, Шарқ ва Ғарб халқларининг оғзаки ижодиёти, қизиқчи ва масхарабозлар санъатларига бориб тақалади. Ўзбекистонда М.к. юзага келиши, мусиқали драманинг жадал ривожи, мавзу доирасининг кенгайиши б-н узвий боғлиқ. Дастлаб (1920- й.лар охирида) ҳажвий сюжетга асосланган мусиқали спектакллар қўйилиб, уларга мусиқаларни режиссёр (баъзан драматург)лар ўзбек халқ куй ва қўшиқ (хусусан лапар, ялла)ларидан танлашган. Ҳамзанинг «Қармоқ» ва «Майсаранинг иши», К. Яшиннинг «Ажи-ажи», Хуршиднинг «Ёмон ўғил», «Туллак», «Баҳор», Б. Халилнинг «Ошиқлар», С. Абдулланинг «Узунқулоқли қазрат» каби асарлари шу тарзда саҳналаштирилган. 1940-й.лар охирида ўзбек М.к.си мустақил жанр сифатида шаклланди. Асардаги мавзу ва ғоя ҳажвий-юмористик вазият, хрлат, характерлар билангина эмас, балки уларга монанд мусиқа (якка қўшиқ, ашула, хор ва рақсбоп куйлар) воситасида ифодаланди: халқ театри хусусиятлари, диалогларда аския анъаналарига кенг таянилди. Уйғун ва М. Левиевнинг «Олтин кўл» (1949) асари М.к.нинг илк юксак намунасидир. 50—60-й.ларда М.к.га эътибор кучайиб, мазкур жанр ўзбек бастакор ва композиторлари ижодидан мустаҳкам ўрин эгаллади. Mac, Ҳ. Ғулом пьесалари асосида М. Левиев «Тошболта ошиқ», «Ажаб савдолар», Ғ. Ғулом пьесаси асосида «Замонали ва Омонали», Ҳ. Муҳаммад пьесаси асосида «Тошкентнинг нозанин маликаси», Ж. Жабборов пьесалари заминида Ик. Акбаров «Ўжарлар» ва «Йиллар ўтиб», Туроб Тўла пьесаси асосида «Қизбулоқ», К. Шанғитбоев асари асосида А. Муҳаммедов «Жон қизлар» М.к.лари яратилган. Кейинчалик М. Тожиев («Чол ва кампир»), М. Маҳмудов («Ҳийлаи шаърий», «Тўйлар муборак»), М. Бафоев («Еттинчи жин»), Ф. Олимов («Сойибхўжа операцияси», «Суперқайнона») каби композиторлар М.к. жанрида муваффақиятли ижод қилишди.

    Аҳмаджон Жабборов.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.