Muskul töqimasi
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 858-b. — ziyouz.com
Muskul töqimasi - muskullarning asosiy qismini taşkil etib, ularning qisqarişini ta'minlaydigan maxsus ingiçka tolalar. Uning asosiy qisqaruvçi elementi miofibrillarşr. M.t. oraliq pardalar b-n özaro birlaşib alohida muskulni hosil qiladi, ularning sirti ham alohida parda b-n öralgan böladi.
Organizmdagi barça M.t. tuzilişiga qarab silliq M.t., köndalang tarğil M.t. va yurak M.t.ga ajratiladi. Silliq M.t. bir yadroli duksimon tuzilişga ega; mezenximadan (teri, me'da-içak devorlari, siydiktanosil a'zolari, kon tomirlar M.t.) va ektodermadan (sölak, ter va sut bezlari M.t.) rivojlanadi. Köndalangtarğil M.t. köp yadroli muskul tolasidan tuzilgan bölib, skelet va yurak muskulidan iborat; ontogenezda mezodermadan rivojlanadi. Yurak M.t. (miokard) köndalangtarğil muskul tolalaridan tuzilgan bölsa ham ğayriixtiyoriy qisqaradi. M.t.ning vazifasi harakat elementlarining qisqarişidan iborat. M.t.da qisqaruvçi tuzilma (miofibrillar), trofik tuzilma (hujayra yadrosi va organellalari), muskul elementlarining qobiği hamda telofragmalardan iborat tayanç tuzilma farq qilinadi. Barça muskul töqimalarida maxsus nerv oxirlari bölib, ular töqimaga nerv sistemasidan harakat impulslarini olib keladi va unda bölayotgan özgarişlar haqida markaziy nerv sistemasiga ma'lumot berib turadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУСКУЛ ТЎҚИМАСИ - мускулларнинг асосий қисмини ташкил этиб, уларнинг қисқаришини таъминлайдиган махсус ингичка толалар. Унинг асосий қисқарувчи элементи миофибрилларщр. М.т. оралиқ пардалар б-н ўзаро бирлашиб алоҳида мускулни ҳосил қилади, уларнинг сирти ҳам алоҳида парда б-н ўралган бўлади.
Организмдаги барча М.т. тузилишига қараб силлиқ М.т., кўндаланг тарғил М.т. ва юрак М.т.га ажратилади. Силлиқ М.т. бир ядроли дуксимон тузилишга эга; мезенхимадан (тери, меъда-ичак деворлари, сийдиктаносил аъзолари, кон томирлар М.т.) ва эктодермадан (сўлак, тер ва сут безлари М.т.) ривожланади. Кўндалангтарғил М.т. кўп ядроли мускул толасидан тузилган бўлиб, скелет ва юрак мускулидан иборат; онтогенезда мезодермадан ривожланади. Юрак М.т. (миокард) кўндалангтарғил мускул толаларидан тузилган бўлса ҳам ғайриихтиёрий қисқаради. М.т.нинг вазифаси ҳаракат элементларининг қисқаришидан иборат. М.т.да қисқарувчи тузилма (миофибриллар), трофик тузилма (ҳужайра ядроси ва органеллалари), мускул элементларининг қобиғи ҳамда телофрагмалардан иборат таянч тузилма фарқ қилинади. Барча мускул тўқималарида махсус нерв охирлари бўлиб, улар тўқимага нерв системасидан ҳаракат импульсларини олиб келади ва унда бўлаётган ўзгаришлар ҳақида марказий нерв системасига маълумот бериб туради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.