Mustabidlik
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 863–864-b. — ziyouz.com
Mustabidlik MUSTABIDLIK, despotiya — yakka şaxs hukmronligiga asoslangan siyosiy tuzum şakli. Mustabid hokimiyati, odatda, zöravonlik, bosib oliş, ba'zan esa, qonuniy hokimiyatni ağdarib taşlaş natijasida örnatiladi. M. mil. av. 7—6-a. larda Yunoniston şaxardavlatlari (polislar)da mavjud bölgan (mas, Afinada mustabid Pisistrat). Bunday davlatda huquqiy, axloqiy asoslar bölmaydi, qonunlar işlamaydi, ularning özi juda kam böladi. U zöravonlik, ba'zan esa terror va genotsid asosiga quriladi. Mustabid hokimiyat şafqatsizdir. M. tuzumida har bir odam uning zarbiga uçraydi. Örta asr Şim. va Örta Italiya şahardavlatlaridagi siyosiy tuzum şakli ham M.ning namunasi edi. Bunda fuqarolik va harbiy hukumat tölaligiça yagona hukmdor — sinor qölida jamlangan. M. rejimi insoniyattaraqqiyotining dastlabki bosqiçlariga xos bölsada, ayrim hoz. zamon davlatla- . rida xam uning öziga xos jihatlarini köriş mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУСТАБИДЛИК, деспотия — якка шахс ҳукмронлигига асосланган сиёсий тузум шакли. Мустабид ҳокимияти, одатда, зўравонлик, босиб олиш, баъзан эса, қонуний ҳокимиятни ағдариб ташлаш натижасида ўрнатилади. М. мил. ав. 7—6-а. ларда Юнонистон шахардавлатлари (полислар)да мавжуд бўлган (мас, Афинада мустабид Писистрат). Бундай давлатда ҳуқуқий, ахлоқий асослар бўлмайди, қонунлар ишламайди, уларнинг ўзи жуда кам бўлади. У зўравонлик, баъзан эса террор ва геноцид асосига қурилади. Мустабид ҳокимият шафқатсиздир. М. тузумида ҳар бир одам унинг зарбига учрайди. Ўрта аср Шим. ва Ўрта Италия шаҳардавлатларидаги сиёсий тузум шакли ҳам М.нинг намунаси эди. Бунда фуқаролик ва ҳарбий ҳукумат тўлалигича ягона ҳукмдор — синьор қўлида жамланган. М. режими инсонияттараққиётининг дастлабки босқичларига хос бўлсада, айрим ҳоз. замон давлатла- . рида хам унинг ўзига хос жиҳатларини кўриш мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.