Mustaqillik maydoni

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 869–870-b. — ziyouz.com

Mustaqillik maydoni - Toşkentning markaziy maydoni. Poytaxt aholisining ommaviy tantanalari va b. tadbirlar ötkaziladigan joy. Özbekiston, Navoiy va Şarof Raşidov köçalari oraliğida, Anhor kanali sohilida joylaşgan. Maydon perimetral tarzda qurilgan. 1917 y.gaça Sobor maydoni, 1917—66 y.larda Qizil maydon, 1966—91 y.lar Lenin nomidagi maydon, Özbekiston mustaqillikka erişgaç, 1992 y.dan M.m. deb atala boşlagan. M.m. hajmiy tuzilişi ja-n.dan şim.ga çözilgan köpyokli hududiy mujassamotni taşkil qiladi. Ansambl me'moriy uslub va kölami jihatidan yaxlit turli ma'muriy binolardan iborat. Bir neça marta rekonstruksiya qilingan. Hukumat uyining dastlabki loyihasi (1931, me'morlar V. Arxangelskiy, A. Petlina va A. Sidorov) örta asr mahobatli me'moriy şakl yönalişida (serustunli, ravokli, mayda gumbazli) bölgan. Keyinçalik mumtoz va milliy me'moriy an'analar özlaştirilgan holda order tizimi yönalişi amalga oşirilgan (me'morlar A. Boboxonov, V. Volçak, S. Polupanov) va zamonaviylik ruhi berilib qayta işlangan (1946, 1954—65), xoz. kunda bu binolar örnida yangi bino barpo etilişi loyixalaştirilmoqda.

1936 y.da V. I. Leninga xaykal örnatilgan. 1975 y. haykal qayta işlangan. Toşkent zilzilasi (1966)dan keyin maydon tubdan qayta rekonstruksiya qilingan (me'morlar S. Odilov, L. Adamov va b.). Çöziq suv xavzasiga ega bölgan baland terrasa va uning pastidagi şarşara maidonni baland va past satxlarga ajratadi. Özbekiston mustaqillikka erişgaç, Lenin qaykali olib taşlandi, örniga Mustaqillik obidasi (1992) örnatildi. Maydondagi Ma'muriy binolar (ÖzR Vazirlar mahkamasi, Fizkultura va sport davlat qömitasi, san'atşunoslik i.t. in-ti, 20 kavatli vazirliklar joylaşgan bino va b.) erkin joylaştirilgan. 1999 yil 16 fev. voqeasidan keyin M.m.dagi vayron bölgan ma'muriy binolar qayta qurilib, atrofi obodonlaştirildi.

M.m.dagi köndalang yölka Xotira maydoni (1998)ga olib boradi. Xotira maydonidagi yodgorlik mahalliy me'morlik an'analari asosida ayvon va serhaşam qator ustunli, devorlariga kitob sahifalari şaklida 1941—45 y.lar uruşida halok bölgan özbek öğlonlarining röyxati berilgan. «Motamsaro ona» haykali, uruşda halok bölganlar xotirasiga örnatilgan man-gu olov yonib turibdi.

M.m. yaqinida, «Mustaqillik maydoni» metro st-yasi va b. joylaşgan. Turli daraxt va gullar b-n kökalamzorlaştirilgan.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

МУСТАҚИЛЛИК МАЙДОНИ - Тошкентнинг марказий майдони. Пойтахт аҳолисининг оммавий тантаналари ва б. тадбирлар ўтказиладиган жой. Ўзбекистон, Навоий ва Шароф Рашидов кўчалари оралиғида, Анҳор канали соҳилида жойлашган. Майдон периметрал тарзда қурилган. 1917 й.гача Собор майдони, 1917—66 й.ларда Қизил майдон, 1966—91 й.лар Ленин номидаги майдон, Ўзбекистон мустақилликка эришгач, 1992 й.дан М.м. деб атала бошлаган. М.м. ҳажмий тузилиши жа-н.дан шим.га чўзилган кўпёкли ҳудудий мужассамотни ташкил қилади. Ансамбль меъморий услуб ва кўлами жиҳатидан яхлит турли маъмурий бинолардан иборат. Бир неча марта реконструкция қилинган. Ҳукумат уйининг дастлабки лойиҳаси (1931, меъморлар В. Архангельский, А. Петлина ва А. Сидоров) ўрта аср маҳобатли меъморий шакл йўналишида (серустунли, равокли, майда гумбазли) бўлган. Кейинчалик мумтоз ва миллий меъморий анъаналар ўзлаштирилган ҳолда ордер тизими йўналиши амалга оширилган (меъморлар А. Бобохонов, В. Вольчак, С. Полупанов) ва замонавийлик руҳи берилиб қайта ишланган (1946, 1954—65), хоз. кунда бу бинолар ўрнида янги бино барпо этилиши лойихалаштирилмоқда.

1936 й.да В. И. Ленинга хайкал ўрнатилган. 1975 й. ҳайкал қайта ишланган. Тошкент зилзиласи (1966)дан кейин майдон тубдан қайта реконструкция қилинган (меъморлар С. Одилов, Л. Адамов ва б.). Чўзиқ сув хавзасига эга бўлган баланд терраса ва унинг пастидаги шаршара маидонни баланд ва паст сатхларга ажратади. Ўзбекистон мустақилликка эришгач, Ленин қайкали олиб ташланди, ўрнига Мустақиллик обидаси (1992) ўрнатилди. Майдондаги Маъмурий бинолар (ЎзР Вазирлар маҳкамаси, Физкультура ва спорт давлат қўмитаси, санъатшунослик и.т. ин-ти, 20 каватли вазирликлар жойлашган бино ва б.) эркин жойлаштирилган. 1999 йил 16 фев. воқеасидан кейин М.м.даги вайрон бўлган маъмурий бинолар қайта қурилиб, атрофи ободонлаштирилди.

М.м.даги кўндаланг йўлка Хотира майдони (1998)га олиб боради. Хотира майдонидаги ёдгорлик маҳаллий меъморлик анъаналари асосида айвон ва серҳашам қатор устунли, деворларига китоб саҳифалари шаклида 1941—45 й.лар урушида ҳалок бўлган ўзбек ўғлонларининг рўйхати берилган. «Мотамсаро она» ҳайкали, урушда ҳалок бўлганлар хотирасига ўрнатилган ман-гу олов ёниб турибди.

М.м. яқинида, «Мустақиллик майдони» метро ст-яси ва б. жойлашган. Турли дарахт ва гуллар б-н кўкаламзорлаштирилган.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.