Musulmonqul
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 874-b. — ziyouz.com
Musulmonqul (taxm. 1794— 1852) — Qöqon xonlmgidagi qipçoqlar rahbari. 1844 y.gaça Andijonda qöşinlar boşliği (botirboşi). 1847 y.dan ming-boşi. Qöqonni Buxoro amiri Nasrullaxon hujumidan mudofaa etiş raxbarlaridan biri (1842). Qöqon xoni Şeralixonniit soliq siyesatiga qarşi xonlikning qator tumanlarida qözğolonlar kötarilgan. 1845 y. Öşdagi qözğolonni bostiriş uçun M. yuborilgan. Uning yöqligidan foydalangan Murod (Olimxonning öğli) Şeralixonni öldirib, özini xon hamda Buxoro amirining noibi deb e'lon qilgan. Qöqonliklar bundan norozi bölib, uni qöllab-quvvatlamaganlar. M. bu vo-qealardan xabardor bölib, qizini Şeralixonning öğli Xudoyorxonga turmuşga beradi va u b-n birga Qöqonga kelib, bir neça kungina xon bölgan Murodni öldiradi, yoş Xudoyor xon deb e'lon kdlinadi. M. esa muvaqqat xrkim böladi. Şu davrdan boşlab Qöqonda faqat qipçokdar tödasining hukmronligi boşlanadi. M. xonning yoşligidan foydalanib xonlikni deyarli mustaqil ravişda özi boşqaradi. 1852 y. farğonalik mulkdorlar toşkentliklar yordamida qipçokdar xrkimiyatiga qarşi qurolli kuraş boşlaşgan. Bilqillama (Farğonaning şarqida) jangida qipçoqlar yengilgan. M. şu jangda öldirilgan.
Ad.: Bobobekov h., KÖqon tarixi, T., 1996; Beysembiyev T. K., «Tarixi -i LLJaxruxi» kak istoriçeskiy istoçnik, Alma-Ata, 1987.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУСУЛМОНҚУЛ (тахм. 1794— 1852) — Қўқон хонлмгидаги қипчоқлар раҳбари. 1844 й.гача Андижонда қўшинлар бошлиғи (ботирбоши). 1847 й.дан минг-боши. Қўқонни Бухоро амири Насруллахон ҳужумидан мудофаа этиш рахбарларидан бири (1842). Қўқон хони Шералихонниит солиқ сиесатига қарши хонликнинг қатор туманларида қўзғолонлар кўтарилган. 1845 й. Ўшдаги қўзғолонни бостириш учун М. юборилган. Унинг йўқлигидан фойдаланган Мурод (Олимхоннинг ўғли) Шералихонни ўлдириб, ўзини хон ҳамда Бухоро амирининг ноиби деб эълон қилган. Қўқонликлар бундан норози бўлиб, уни қўллаб-қувватламаганлар. М. бу во-қеалардан хабардор бўлиб, қизини Шералихоннинг ўғли Худоёрхонга турмушга беради ва у б-н бирга Қўқонга келиб, бир неча кунгина хон бўлган Муродни ўлдиради, ёш Худоёр хон деб эълон кдлинади. М. эса муваққат хрким бўлади. Шу даврдан бошлаб Қўқонда фақат қипчокдар тўдасининг ҳукмронлиги бошланади. М. хоннинг ёшлигидан фойдаланиб хонликни деярли мустақил равишда ўзи бошқаради. 1852 й. фарғоналик мулкдорлар тошкентликлар ёрдамида қипчокдар хркимиятига қарши қуролли кураш бошлашган. Билқиллама (Фарғонанинг шарқида) жангида қипчоқлар енгилган. М. шу жангда ўлдирилган.
Ад.: Бобобеков ҳ., КЎқон тарихи, Т., 1996; Бейсембиев Т. К., «Тарихи -и LLJaxрухи» как исторический источник, Алма-Ата, 1987.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.