Mutatsionizm
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 876–877-b. — ziyouz.com
Mutatsionizm — yirik özgarişlar tufayli evolyutsiyani sakraş yöli b-n sodir böladigan jarayon sifatida qaraydigan biol.dagi konsepsiya. M.ning asosçisi evolyutsiyaning mutatsion nazariyasini yaratgan X. De Friz hisoblanadi. M.ga binoan makromutatsiyalar yoki saltatsiyalar deb atalgan yirik özgarişlar boşlanğiç tur individlarida vujudga kelib, yangi hayotiy formalarni hosil qiladi. Bu formalar muhitning qulay şaroitlarida yangi turlarning boşlanğiç manbai sifatida namoyon böladi. M. irsiy özgarişni evolyutsiyaning harakatla-nuvçi boş kuçi sifatida tan oladi; tabiiy tanlanişning vazifasi mutatsiya tufayli vujudga kelgan turlarni saqlab qolib, muhit şaroitiga mos kelmaydiganlarini nobud etişdan iborat, deb hisoblaydi. Bunday dunyoqaraşlar preadaptatsion (L. Keno va Ç. Devenpor), saltatsion (R. Goldşmidt), gibridogenez (Ya. Lotsi) kabi nazariyalarning ham asosini taşkil etadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУТАЦИОНИЗМ — йирик ўзгаришлар туфайли эволюцияни сакраш йўли б-н содир бўладиган жараён сифатида қарайдиган биол.даги концепция. М.нинг асосчиси эволюциянинг мутацион назариясини яратган X. Де Фриз ҳисобланади. М.га биноан макромутациялар ёки сальтациялар деб аталган йирик ўзгаришлар бошланғич тур индивидларида вужудга келиб, янги ҳаётий формаларни ҳосил қилади. Бу формалар муҳитнинг қулай шароитларида янги турларнинг бошланғич манбаи сифатида намоён бўлади. М. ирсий ўзгаришни эволюциянинг ҳаракатла-нувчи бош кучи сифатида тан олади; табиий танланишнинг вазифаси мутация туфайли вужудга келган турларни сақлаб қолиб, муҳит шароитига мос келмайдиганларини нобуд этишдан иборат, деб ҳисоблайди. Бундай дунёқарашлар преадаптацион (Л. Кено ва Ч. Девенпор), сальтацион (Р. Гольдшмидт), гибридогенез (Я. Лотси) каби назарияларнинг ҳам асосини ташкил этади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.