Mutribiy
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 880–881-b. — ziyouz.com
Mutribiy MUTRIBIY, Noiy (taxalluslari; asl ism-şarifi Mavlono Sultonmuhammad Mutribiy Noiy Samarqandiy) (1558, Samarqand — 17-a. ning 30-y.lari) — şoir, adabiyotşunos, xattot va sozanda. Forsiyda ijod qilgan. Samarqand maktab va madrasalarida öqigan. Ma'lumotini oşiriş uçun Buxoroga borib, zamonasining yetuk olimlari qölida ta'lim olgan. 16- a. oxirida Samarqandga qaytib, ijod b-n şuğullangan. M.ning Samarqandda tuzgan «Tazkirat uş-şuaro» (1605) va Hindistonda yozgan «Nusxai zeboi Jahongir» (1625) nomli adabiy va tarixiy asarlari hamda «Xotiroti Mutribiy» memuari saqlangan. «Tazkirat uş-şuaro»da 16-a. 2-yarmi — 17-a. boşlarida Örta Osiyo va Ozarbayjonda yaşab ijod etgan 320 nafardan ortiq şoirning hayoti va ijodi haqida ma'lumot berilgan. Asar kiriş qism va 2 fasldan iborat. Şoirlarning nomlari abjad tizimi asosida joilaştirilgan. M. tazkirada keltirilgan asarlarning vazn turlari, badiiy vositalari haqida ham fikr bildirgan. Şoirlarning forsiy hamda turkiy ğazallaridan namunalar berilgan. Asar öşa davr adabiy muhitini örganişda muhim manba h.isoblanadi.
«Nusxai zeboi Jahongir» tazkirasini M. Hindistonda bölganida (1625— 27) yozib, Jahongir şohga tuh-fa etgan. Mazkur asar oxiriga şox,ning taklifi b-n Jahongirning özi tuzgan tazkira ilova qilingan. Unda 292 şoir haqida ma'lumot keltirilgan. M. Samarqandga qaytgaç, «Xotiroti Mutribiy» asarini yozgan. Unda Örta Osiyo va Hindiston örtasidagi adabiymadaniy, siyosiy aloqalar aks etgan. M. şe'rlaridan namunalar turli manbalarda uçraydi. «Tazkirat uş-şuaro» asari Özbekiston FA Şarq-şunoslik in-ti fondida (inv. №2253), «Nusxai zeboi Jahongir» va «Xotiroti Mutribiy»ning Hindistonda köçirilgan nusxasi (1665) Londondagi Indiya offis kutubxonasida saqlanadi (inv. №3023).
LL.Axmedov B. A., Istoriko-geografiçeskaya literatura Sredney Azii XVI— XVIII vv. (Pismenniye pamyatniki), T., 1985.
Begali Qosimov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУТРИБИЙ, Ноий (тахаллуслари; асл исм-шарифи Мавлоно Султонмуҳаммад Мутрибий Ноий Самарқандий) (1558, Самарқанд — 17-а. нинг 30-й.лари) — шоир, адабиётшунос, хаттот ва созанда. Форсийда ижод қилган. Самарқанд мактаб ва мадрасаларида ўқиган. Маълумотини ошириш учун Бухорога бориб, замонасининг етук олимлари қўлида таълим олган. 16- а. охирида Самарқандга қайтиб, ижод б-н шуғулланган. М.нинг Самарқандда тузган «Тазкират уш-шуаро» (1605) ва Ҳиндистонда ёзган «Нусхаи зебои Жаҳонгир» (1625) номли адабий ва тарихий асарлари ҳамда «Хотироти Мутрибий» мемуари сақланган. «Тазкират уш-шуаро»да 16-а. 2-ярми — 17-а. бошларида Ўрта Осиё ва Озарбайжонда яшаб ижод этган 320 нафардан ортиқ шоирнинг ҳаёти ва ижоди ҳақида маълумот берилган. Асар кириш қисм ва 2 фаслдан иборат. Шоирларнинг номлари абжад тизими асосида жоилаштирилган. М. тазкирада келтирилган асарларнинг вазн турлари, бадиий воситалари ҳақида ҳам фикр билдирган. Шоирларнинг форсий ҳамда туркий ғазалларидан намуналар берилган. Асар ўша давр адабий муҳитини ўрганишда муҳим манба ҳ.исобланади.
«Нусхаи зебои Жаҳонгир» тазкирасини М. Ҳиндистонда бўлганида (1625— 27) ёзиб, Жаҳонгир шоҳга туҳ-фа этган. Мазкур асар охирига шох,нинг таклифи б-н Жаҳонгирнинг ўзи тузган тазкира илова қилинган. Унда 292 шоир ҳақида маълумот келтирилган. М. Самарқандга қайтгач, «Хотироти Мутрибий» асарини ёзган. Унда Ўрта Осиё ва Ҳиндистон ўртасидаги адабиймаданий, сиёсий алоқалар акс этган. М. шеърларидан намуналар турли манбаларда учрайди. «Тазкират уш-шуаро» асари Ўзбекистон ФА Шарқ-шунослик ин-ти фондида (инв. №2253), «Нусхаи зебои Жаҳонгир» ва «Хотироти Мутрибий»нинг Ҳиндистонда кўчирилган нусхаси (1665) Лондондаги Индия оффис кутубхонасида сақланади (инв. №3023).
ЛЛ.Ахмедов Б. А., Историко-географическая литература Средней Азии XVI— XVIII вв. (Письменные памятники), Т., 1985.
Бегали Қосимов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.