Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Muvozanat organlari

    Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 782–783-b. — ziyouz.com

    Muvozanat organlari - odam va köpçilik xayvonlarda gavda holatining fazoda özgarişi, Yerning tortiş kuçi va tezlanişining organizmga ta'sirini qabul qiladigan organlar. Umurtqasiz hayvonlar (bir hujayralilar, plastinkasimonlar, ğovaktanlilardan boşqa) M.o. statotsistlar, ya'ni eşitiş pufakçalaridan iborat. Statotsistlar içida otolitlar deb ataladigan eşitiş toşçalari böladi. Statotsistlar tuzilişi va tanada joylanişi b-n bir-biridan farq qiladi. Mas, ssifomeduzalar va gidromeduzalarning statotsistlari soyaboni çetida joylaşgan. Qisqiçbaqasimonlarning yumaloq xaltaçaga öxşaş M.o. möylovlari asosida; boşoyokli mol-lyuskalarning yopiq pufakçaga öxşaş M.o. boş skeleti kapsulasi içida joylaşgan. Haşarotlarda haqiqiy statotsistlar bölmaydi. Odamlar va umurtqali hayvonlarning M.o. vestibulyar apparatnaya iborat. Odamda muvozanatni saqlaşda vestibulyar apparatdan taşqari, teri, muskul-böğim va köriş sezuvçanligi refleksi katta rol öynaydi. Şu reflekslar jara-yonida hosil bölgan murakkab munosabatlar muvozanatni ta'minlaydi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    МУВОЗАНАТ ОРГАНЛАРИ - одам ва кўпчилик хайвонларда гавда ҳолатининг фазода ўзгариши, Ернинг тортиш кучи ва тезланишининг организмга таъсирини қабул қиладиган органлар. Умуртқасиз ҳайвонлар (бир ҳужайралилар, пластинкасимонлар, ғовактанлилардан бошқа) М.о. статоцистлар, яъни эшитиш пуфакчаларидан иборат. Статоцистлар ичида отолитлар деб аталадиган эшитиш тошчалари бўлади. Статоцистлар тузилиши ва танада жойланиши б-н бир-биридан фарқ қилади. Мас, сцифомедузалар ва гидромедузаларнинг статоцистлари соябони четида жойлашган. Қисқичбақасимонларнинг юмалоқ халтачага ўхшаш М.о. мўйловлари асосида; бошоёкли мол-люскаларнинг ёпиқ пуфакчага ўхшаш М.о. бош скелети капсуласи ичида жойлашган. Ҳашаротларда ҳақиқий статоцистлар бўлмайди. Одамлар ва умуртқали ҳайвонларнинг М.о. вестибуляр аппаратная иборат. Одамда мувозанатни сақлашда вестибуляр аппаратдан ташқари, тери, мускул-бўғим ва кўриш сезувчанлиги рефлекси катта роль ўйнайди. Шу рефлекслар жара-ёнида ҳосил бўлган мураккаб муносабатлар мувозанатни таъминлайди.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.