Muxammas

Muxammas (arab. — beşlik) — şarq şe'riyatidagi şe'riy şakllardan, qofiyalaniş tartibiga köra tuzilgan şe'r. M.ning har bir bandi 5 misradan iborat bölib, a—a—a—a—a, b—b—b—b—a, v—v—v—v—a, ba'zan esa a—a—a—a—a, b—b—b—a—a tarzida qofiyalanadi. Bandlarning oxirida şoirtaxallusi keltiriladi. M. 1bandining 5misrasida qofiya sifatida qöllangan söz şu misra böylab 2—3 marta takrorlanadigan namunalari ham uçraydi (mas, Dilkaş, Komil Xorazmiy, Feruz, Muazzamxon va b. ijodida). M.ning 2 turi bor: tab'i xud (mustaqil) va tazmin (taxmis). Birinçisida barça beşlik miyeralar bir muallifniki, ikkinçisi (taxmis)da ijodkor bironta ustoz, zamondoş şoir yoxud öz ğazallari baytlarining har birini beşlik bandlarga aylantiradi. Ikki şoir misralari payvandidan iborat şe'r paydo qilinadi. Ğazalning har bir bayti oldidan özining uç misrasini qöşadi. M. şoir uçun fikr-keçinmalarini çuqurroq ifodalaş, bo-şqa şoirlar b-n musobaqalaşiş, kuç sinaş, bahslaşuv vositasi bölgan.

M.ning özbek şe'riyatidagi ilk namunalari Hofiz Xorazmiy va Gadoiy devonlarida uçraydi. Navoiy davrida uning tazmin namunalari yaratilgan. M. navislik, ayniqsa 17-a.dan boşlab tez rivojlangan. Maşrab, Vafoiy, Uvaysiy, Nodira, Mahzuna, Munis, Furqat, Xiromiy, Muqimiy va b. şoirlar mumtoz M.lar yaratganlar. M. 20-a. şe'riyatida ham an'ana sifatida davom etdi. Mas, Sobir Abdulla, Çar-xiy kabi şoirlar boşka şoirlarning ğazallariga M.lar boğlaganlar.