Muxolafat
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 883–884-b. — ziyouz.com
Muxolafat MUXOLAFAT, muxolifat (arab. — teskarilaşiş, kelişmovçilik) — rasmiy hukumat, uning siyosati b-n kelişmay boşqaça siyosiy yöl tutib, faoliyat yuritiş. M.ning mavjudligi fuqarolik jamiyatining siyosiy madaniyatini belgilab beruvçi muhim xususiyathisoblanadi. M. bölişning asosiy talablari quyidagilardir: hokimiyatni boşqariş, taşkil etiş böyiça öz dasturiga, öz «komanda»siga, öz faoli-yatining ğoyaviy, mafkuraviy asosiga ega böliş; amaldagi huquqiy normalar asosida faoliyat olib boriş; öz da-sturini mafkuraviy yöllar b-n keng jamoatçilikka yetkaziş; öz elektorati (saylovçilar doirasi)ga ega böliş, ular manfaatini kuzlab qonun doirasida kuraşiş; hal qilinişi kerak bölgan vazifalarni yeçiş uçun alternativ (muqobil) yöllarni taklif etib, uning töğriligini amalda isbotlaşga harakat qiliş.
Hoz. davrda M.ning rivojlangan şaklini Buyuk Britaniya va AQŞda kuriş mumkin. M. bu mamlakatlarda har tomonlama qöllab-quvvatlanadi, uning rahbarlari rasmiy lavozimlarga ham tayinlanadi.
Özbekistonda M.ning vujudga kelişi, faoliyat yuritişi uçun huquqiy asoslar yaratildi, bu asoslar tobora rivojlantirib borilmoqda. ÖzR Konstituiiyasida «Özbekiston Respublikasi fukarolari kasaba uyuşmalariga, siyosiy partiyalarga va boşka jamoat birlaşmalariga uyuşiş, ommaviy harakatlarda iştirok etiş huquqiga egadirlar. Siyosiy partiyalarda, jamoat birlaşmalarida, ommaviy harakatlarda, şuningdek, hokimiyatning vakillik organlarida ozçilikni taşkil etuvçi muxolafatçi şaxslarning huquqpari, erkinliklari va qadrqimmatini heç kim kamsitişi mumkin emas» (34modda), deb yozib quyilgan. Çunki M.ning bulişi, uning amaldagi qonun va tartibotlar doirasida faoli-yat yuritişi jamiyat rivojiga katta qissa qöşadi. M. özining ğoyalari, takliflari, dasturlari b-n rasmiy hukumat körmagan tomonlarga işora qilib turadi. Buning natijasida rasmiy hukumat yaxşiroq işlaşga, doimo izlanib, oldinga intilişga harakat qiladi.
Sayfiddin Jörayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУХОЛАФАТ, мухолифат (араб. — тескарилашиш, келишмовчилик) — расмий ҳукумат, унинг сиёсати б-н келишмай бошқача сиёсий йўл тутиб, фаолият юритиш. М.нинг мавжудлиги фуқаролик жамиятининг сиёсий маданиятини белгилаб берувчи муҳим хусусиятҳисобланади. М. бўлишнинг асосий талаблари қуйидагилардир: ҳокимиятни бошқариш, ташкил этиш бўйича ўз дастурига, ўз «команда»сига, ўз фаоли-ятининг ғоявий, мафкуравий асосига эга бўлиш; амалдаги ҳуқуқий нормалар асосида фаолият олиб бориш; ўз да-стурини мафкуравий йўллар б-н кенг жамоатчиликка етказиш; ўз электорати (сайловчилар доираси)га эга бўлиш, улар манфаатини кузлаб қонун доирасида курашиш; ҳал қилиниши керак бўлган вазифаларни ечиш учун альтернатив (муқобил) йўлларни таклиф этиб, унинг тўғрилигини амалда исботлашга ҳаракат қилиш.
Ҳоз. даврда М.нинг ривожланган шаклини Буюк Британия ва АҚШда куриш мумкин. М. бу мамлакатларда ҳар томонлама қўллаб-қувватланади, унинг раҳбарлари расмий лавозимларга ҳам тайинланади.
Ўзбекистонда М.нинг вужудга келиши, фаолият юритиши учун ҳуқуқий асослар яратилди, бу асослар тобора ривожлантириб борилмоқда. ЎзР Конституииясида «Ўзбекистон Республикаси фукаролари касаба уюшмаларига, сиёсий партияларга ва бошка жамоат бирлашмаларига уюшиш, оммавий ҳаракатларда иштирок этиш ҳуқуқига эгадирлар. Сиёсий партияларда, жамоат бирлашмаларида, оммавий ҳаракатларда, шунингдек, ҳокимиятнинг вакиллик органларида озчиликни ташкил этувчи мухолафатчи шахсларнинг ҳуқуқпари, эркинликлари ва қадрқимматини ҳеч ким камситиши мумкин эмас» (34модда), деб ёзиб қуйилган. Чунки М.нинг булиши, унинг амалдаги қонун ва тартиботлар доирасида фаоли-ят юритиши жамият ривожига катта қисса қўшади. М. ўзининг ғоялари, таклифлари, дастурлари б-н расмий ҳукумат кўрмаган томонларга ишора қилиб туради. Бунинг натижасида расмий ҳукумат яхшироқ ишлашга, доимо изланиб, олдинга интилишга ҳаракат қилади.
Сайфиддин Жўраев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.