Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Muxtor Aşrafoviç Aşrafiy

    Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 831–832-b. — ziyouz.com

    Aşrafiy Muxtor Aşrafoviç (1912.11.6, Buxoro-1975.15.12, Toşkent) — kompozitor, dirijyor. Özbek operasi asosçilaridan. Özbekiston xalq artisti (1939). Samarqand musiqa va xoreografiya i.t. institutida öqigan (1928-30). Kompozitsiyadan S. N. Vasilenko, B. S. Şexter, M. O. Şteynberglardan ta'lim olgan. Peterburg konservatoriyasini dirijyorlik böyiça tugatgan (1948). 1930 y.dan Özbek musiqali teatri, keyinçalik Navoiy nomidagi Özbek opera va balet teatrining badiiy rahbari va boş dirijyori, direktori (1967—71), 1944 y.dan Toşkent konservatoriyasining öqituvçisi, prof. (1953 y.dan), rektori (1947—62; 1971—75). Samarqand opera va balet teatrining direktori, badiiy rahbari va boş dirijyori (1964-66).

    Birinçi asari — «Sodraş» marşi T. Sodiqov va Ş. Ramazonov b-n hamkorlikda yuzaga kelgan (1929). Ustozi S. N. Vasilenko b-n hamkorlikda ilk özbek operalari «Böron» (K. Yaşin librettosi, 1939) va «Buyuk kanal» (K. Yaşin va M. Rahmonov librettosi, 1940)ni yaratgan. «Qahramonlik» (1942), «Ğoliblarga şon-şaraflar» (1944) simfoniyalari, «Dilorom» (K. Yaşin va M. Muhamedov librettosi, 1958), «Şoir qalbi» (I. Sulton librettosi, 1960— 61) operalari, «Sevgi tumori» (1969), «Matonat» (1971), «Muhabbat va qiliç» (1973) baletlari, «Rustam haqida doston» (1975, «Şohnoma» asosida) oratoriyasi özbek musiqa madaniyatiga qöşilgan katta hissa böldi. «Vaqt taronasi» kantatasi (1952), «Bahor eli» (1937), «Nasriddin Buxoroda» (B. Arapov b-n hamkorlikda, 1942), «Opa-singil Rahmonovalar» (1954), «Nataşaxonim» (1965), «Koniyut ğorining siri» (1967), «Semurğ» (1972), «Gang uzra tong» (1975) kabi kinofilmlarga musiqa yozgan, simfonik poema va syuitalar yaratgan. «Dilorom» operasi asosida birinçi özbek film-operasi yaratildi. Hamza nomidagi Özbekiston Davlat mukofoti (1970) hamda J. Neru (1971), J. A. Nosir (1972) xalqaro mukofotlari laureati. Toşkent konservatoriyasi, köçalardan biri A. nomiga quyilgan. Toşkentda Aşrafiy uy-muzeyi taşkil qilingan.

    As: Özbek quşiqlari, T., 1939; Vtoraya simfoniya, M., 1942, Pervaya simfoniya («Geroiçeskaya»), M., 1945; Kantata «Özbekiston», T., 1948; Tadjikskaya tansevalnaya syuita, M., 1957; Arii iz operi «Dilorom», T., 1972; «Amulet lyubvi», klavir, T., 1973; Muzika v mosi jizni, T., 1975.

    Ad..Djabbaro v A., Solomonova T., Kompozitori i muzikovedi Uzbekistana, T., 1975; Pekker Ya. B., Uzbekskaya opera, M., 1984.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    АШРАФИЙ Мухтор Ашрафович (1912.11.6, Бухоро-1975.15.12, Тошкент) — композитор, дирижёр. Ўзбек операси асосчиларидан. Ўзбекистон халқ артисти (1939). Самарқанд мусиқа ва хореография и.т. институтида ўқиган (1928-30). Композициядан С. Н. Василенко, Б. С. Шехтер, М. О. Штейнберглардан таълим олган. Петербург консерваториясини дирижёрлик бўйича тугатган (1948). 1930 й.дан Ўзбек мусиқали театри, кейинчалик Навоий номидаги Ўзбек опера ва балет театрининг бадиий раҳбари ва бош дирижёри, директори (1967—71), 1944 й.дан Тошкент консерваториясининг ўқитувчиси, проф. (1953 й.дан), ректори (1947—62; 1971—75). Самарқанд опера ва балет театрининг директори, бадиий раҳбари ва бош дирижёри (1964-66).

    Биринчи асари — «Содраш» марши Т. Содиқов ва Ш. Рамазонов б-н ҳамкорликда юзага келган (1929). Устози С. Н. Василенко б-н ҳамкорликда илк ўзбек опералари «Бўрон» (К. Яшин либреттоси, 1939) ва «Буюк канал» (К. Яшин ва М. Раҳмонов либреттоси, 1940)ни яратган. «Қаҳрамонлик» (1942), «Ғолибларга шон-шарафлар» (1944) симфониялари, «Дилором» (К. Яшин ва М. Муҳамедов либреттоси, 1958), «Шоир қалби» (И. Султон либреттоси, 1960— 61) опералари, «Севги тумори» (1969), «Матонат» (1971), «Муҳаббат ва қилич» (1973) балетлари, «Рустам ҳақида достон» (1975, «Шоҳнома» асосида) ораторияси ўзбек мусиқа маданиятига қўшилган катта ҳисса бўлди. «Вақт таронаси» кантатаси (1952), «Баҳор эли» (1937), «Насриддин Бухорода» (Б. Арапов б-н ҳамкорликда, 1942), «Опа-сингил Раҳмоновалар» (1954), «Наташахоним» (1965), «Кониют ғорининг сири» (1967), «Семурғ» (1972), «Ганг узра тонг» (1975) каби кинофильмларга мусиқа ёзган, симфоник поэма ва сюиталар яратган. «Дилором» операси асосида биринчи ўзбек фильм-операси яратилди. Ҳамза номидаги Ўзбекистон Давлат мукофоти (1970) ҳамда Ж. Неру (1971), Ж. А. Носир (1972) халқаро мукофотлари лауреати. Тошкент консерваторияси, кўчалардан бири А. номига қуйилган. Тошкентда Ашрафий уй-музейи ташкил қилинган.

    Ас: Ўзбек қушиқлари, Т., 1939; Вторая симфония, М., 1942, Первая симфония («Героическая»), М., 1945; Кантата «Ўзбекистон», Т., 1948; Таджикская танцевальная сюита, М., 1957; Арии из оперы «Дилором», Т., 1972; «Амулет любви», клавир, Т., 1973; Музыка в мосы жизни, Т., 1975.

    Ад..Джаббаро в А., Соломонова Т., Композиторы и музыковеды Узбекистана, Т., 1975; Пеккер Я. Б., Узбекская опера, М., 1984.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.