Muzaffar
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 788-b. — ziyouz.com
Muzaffar (1819 — Buxoro — 1885) — Buxoro amiri (1860.23.9 — 1885.13.12). Manttlardan Nasrullaxonning öğli. Otasi davrida Karmanaga hokimlik qilgan. Amir Nasrulla vafotidan söng, Buxoro taxtiga ötirgan. Otasi tomonidan Karmanaga surgun qilingan kişilarni Buxoroga kaytarib, yuqori lavozimlarga tayinlagan. Markaziy hokimiyatga böysunişni istamayotgan Hisor, Şaxrisabz, Darvoz, Kölob, Baljuvon bekliklari va Qöqon ustiga yuriş qilib, ularning qarşiligini yengdi (1863—65). Mallaxon tomonidan taxtdan tuşirilgan Qökrn xoni Xudoyorxon Buxoroga qoçib kelganida xonlik taxtini qayta egallaşi uçun unga harbiy yordam bergan (1861). M.ning hukmronlik davri Rossiyaning Örta Osiyo xonliklariga qarşi harbiy harakatlari kuçaygan davrga tögri keladi. Rossiya b-n bölgan kelişmovçiliklarni tinç yöl b-n bartaraf etişdan umidini uzmay, u Najmiddinxöja boşliq elçilarni Peterburgga jönatdi (1865 y. iyul). Birok., közlangan maqsadga erişilmay, ikki örtada harbiy harakatlar boşlandi. M. qöşini b-n general Romanovskiy boşçiligidagi Rossiya qarbiy kuçlari örtasidagi dastlabki töqnaşuv Jizzax b-n Öratepa örtasidagi Erjar (Maydayulğun)da bölib, unda Buxoro qöşini mağlubiyatga uçragan (1866.8.05). M. mufti Muhammad Porso boşçiligidagi elçilarni Afğoniston va Hindiston orqali yordam sörab Istanbulga yuborsa ham, rad javobini olgan.. 1868 y. 2—3 iyunda Zirabuloq jangiaya mağlubiyatga uçragaç, 1868 y. 23 iyunda Samarqandda imzolangan Rossiya—Buxoro sulh şartnomasiga köra, Buxoro amirligi Rossiyaga tobe bulib qolgan. Öğli va valiaxd Abdulmalik (Katta tura) Rossiya bosqini va otasi hukmronligiga qarşi Şaxrisabz va Kitobda qözğolon kötarganda M. rus qöşinlari yordamida uni bostirgan (1870). M. davrida Buxoro amirligining Rossiyaga qaramligi kuçayişi b-n bir qatorda agialarning ta'siri ham ortgan. Buxorodagi Eşon Imlo mozorida dafn etilgan M. faoliyati Ahmad Doniş, Mirzo Abdulazim Somiy Bustoniy, Mirzo Salimbek, S. Ayniy, Fitrat kabi buxorolik tarixçilar asarlarida özining talqinini topgan.
Ad.: Mirza Abdalazim Sami,Tarix-i salatin-i mangitiyya, M., 1962; Traktat Axmad Danişa, Istoriya mangitskoy dinastii, Duşanbe, 1967; Ai ni S, Istoriya mangitskix emirov [Sobraniye soçineniy, t. 6 (v 6 tomax)], M., 1975; Fitrat, Amir Olimxonning hukmronlik davri, T., 1992.
Qahramon Rajabov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУЗАФФАР (1819 — Бухоро — 1885) — Бухоро амири (1860.23.9 — 1885.13.12). Манттлардан Насруллахоннинг ўғли. Отаси даврида Карманага ҳокимлик қилган. Амир Насрулла вафотидан сўнг, Бухоро тахтига ўтирган. Отаси томонидан Карманага сургун қилинган кишиларни Бухорога кайтариб, юқори лавозимларга тайинлаган. Марказий ҳокимиятга бўйсунишни истамаётган Ҳисор, Шахрисабз, Дарвоз, Кўлоб, Балжувон бекликлари ва Қўқон устига юриш қилиб, уларнинг қаршилигини енгди (1863—65). Маллахон томонидан тахтдан туширилган Қўкрн хони Худоёрхон Бухорога қочиб келганида хонлик тахтини қайта эгаллаши учун унга ҳарбий ёрдам берган (1861). М.нинг ҳукмронлик даври Россиянинг Ўрта Осиё хонликларига қарши ҳарбий ҳаракатлари кучайган даврга тўгри келади. Россия б-н бўлган келишмовчиликларни тинч йўл б-н бартараф этишдан умидини узмай, у Нажмиддинхўжа бошлиқ элчиларни Петербургга жўнатди (1865 й. июль). Бирок., кўзланган мақсадга эришилмай, икки ўртада ҳарбий ҳаракатлар бошланди. М. қўшини б-н генерал Романовский бошчилигидаги Россия қарбий кучлари ўртасидаги дастлабки тўқнашув Жиззах б-н Ўратепа ўртасидаги Эржар (Майдаюлғун)да бўлиб, унда Бухоро қўшини мағлубиятга учраган (1866.8.05). М. муфти Муҳаммад Порсо бошчилигидаги элчиларни Афғонистон ва Ҳиндистон орқали ёрдам сўраб Истанбулга юборса ҳам, рад жавобини олган.. 1868 й. 2—3 июнда Зирабулоқ жангиая мағлубиятга учрагач, 1868 й. 23 июнда Самарқандда имзоланган Россия—Бухоро сулҳ шартномасига кўра, Бухоро амирлиги Россияга тобе булиб қолган. Ўғли ва валиахд Абдулмалик (Катта тура) Россия босқини ва отаси ҳукмронлигига қарши Шахрисабз ва Китобда қўзғолон кўтарганда М. рус қўшинлари ёрдамида уни бостирган (1870). М. даврида Бухоро амирлигининг Россияга қарамлиги кучайиши б-н бир қаторда агиаларнинг таъсири ҳам ортган. Бухородаги Эшон Имло мозорида дафн этилган М. фаолияти Аҳмад Дониш, Мирзо Абдулазим Сомий Бустоний, Мирзо Салимбек, С. Айний, Фитрат каби бухоролик тарихчилар асарларида ўзининг талқинини топган.
Ад.: Мирза Абдалазим Сами,Тарих-и салатин-и мангитиййа, М., 1962; Трактат Ахмад Даниша, История мангитской династии, Душанбе, 1967; Аи ни С, История мангытских эмиров [Собрание сочинений, т. 6 (в 6 томах)], М., 1975; Фитрат, Амир Олимхоннинг ҳукмронлик даври, Т., 1992.
Қаҳрамон Ражабов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.