Muzeyşunoslik
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 791–792-b. — ziyouz.com
Muzeyşunoslik MUZEYŞUNOSLIK, muzeologiya — muzeylar tarixi, ularning ijtimoiy vazifalari, muzey işi nazariyasi va metodikasi masalalarini örganadigan fan tarmoği. M. tizimiga muzey işi nazariyasi, muzey işi tarixi (muzey tarixşunosligi b-n), muzey manbaşunosli-g i , muzeylar va muzey tadqiqotlari faoliyatiga doyr barça öziga xos tomonlarni örganuvçi ilmiy metodika kiradi. M. muzey buyumlarini jamlaş, muzeyga keluvçilarni örganiş jarayonida dala tadqiqotlari usullari va bevosita muntazam kuzatuv işlari, ijtimoiy usullarni qöllaydi. M.ning boşqa fanlar b-n xar tomonlama uzviy boğliqligi uning obyektiv jihatdan murakkabligini belgilaydi. M. xam ijtimoiy, xam tabiiy fanlar b-n birdek boğliq, ayniqsa, muzeyning mavzuiga oid fanlar va yordamçi fan sohalari (tarix, arxeologiya, geologiya, etnografiya, adabiyotşunoslik, zoologiya, san'atşunoslik va b.) b-n umumiy tomonlari köp. M.da muzeylarning tabiat va jamiyatni örganiş b-n uzviy boğliq bölgan manbalarni jamlaş, muzey buyumlarini ilmiy hujjatlaştiriş, örganiş va saqlaş, ekspozitsiya va körgazmalar taşkil etiş, ilmiyma'rifiy, ğoyaviytarbiyaviy faoliyati va b.da namoyon böladigan ijtimoiy vazifalari ustida tadqiqotlar olib boradi. Muzeylarni töldiriş, yodgorliklarni hisobga oliş, saklaş va restavratsiya qilişning ilmiy tamoyillari işlab çiqiladi.
M, sohasidagi işlar yirik muzeylar, ta'mirlaş ustaxonalari va i. t. in-tlarida amalga oşiriladi. Xalqaro miqyosda muzey işini muvofiklaştiriş va tajriba almaşiş işlarini köp mamlakatlarda millim qömitalari bölgan YUNESKO qoşidagi Xalqaro muzeylar kengaşi (IKOM) amalga oşiradi.
Jaxrndagi köplab mamlakatlarda M. masalalariga bağişlangan jur.lar çop etiladi (YUNESKO ning «Museum» jur. va b.), ilmiy tadqiqot in-tlari, ilmiy markazlar, kafe-dralar mavjud.
Özbekistondagi yirik muzeylarda M.ka doyr i.t. işlari olib boriladi. Ayniqsa, «Muzeylar faoliyatini tubdan yaxşilaş va takomillaştiriş töğrisida» ÖzR Prezidentining 1998 y. 12 yanv.dagi farmoni M. sohasida buriliş yasadi. Unga köra, mamlakat Madaniyat işlari vazirligi, boşka vazirlik va idoralarga tegişli barça turdagi mavjud muzeylar faoliyatini muvofiklaştiriş, qöllabkuvvatlaş va ularga zarur ilmiy-uslubiy yordam körsatişni ta'minlaş maqsadida vazirlik qoşida muzeylarni qullab-quv-vatlaş respublika «Özbekmuzey» jam-ğarmasi taşkil etildi. Uning faoli-yatining asosiy yönalişlari qatorida M.da umumiy siyosatni amalga oşirişni ta'minlaş, M. sohasida xalqaro aloqalarni, özaro foydali hamkorlikni rivojlantiriş, Özbekiston va xorijda keng körgazma faoliyati orqali mamlakatning boy tarixi, bugungi yutuqlarini dunyo jamoatçiligiga tanitiş, muzeylarda saqlanayotgan noyob eks-ponatlarni jahon miqyosida tarğib etiş; M.ka zamonaviy texnika vositalarini tatbiq etiş, ulardan samarali foydalanişga oid dasturlar i.ç. va ularni amalga oşirişga kömaklaşiş belgilandi. M. sohasiga oid ilmiy-amaliy, ma'naviyma'rifiy, rangli «Moziydan sado» jur. naşr etiladi.
Maşhura Şaripova, Gavhar Fuzailova.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУЗЕЙШУНОСЛИК, музеология — музейлар тарихи, уларнинг ижтимоий вазифалари, музей иши назарияси ва методикаси масалаларини ўрганадиган фан тармоғи. М. тизимига музей иши назарияси, музей иши тарихи (музей тарихшунослиги б-н), музей манбашуносли-г и , музейлар ва музей тадқиқотлари фаолиятига дойр барча ўзига хос томонларни ўрганувчи илмий методика киради. М. музей буюмларини жамлаш, музейга келувчиларни ўрганиш жараёнида дала тадқиқотлари усуллари ва бевосита мунтазам кузатув ишлари, ижтимоий усулларни қўллайди. М.нинг бошқа фанлар б-н хар томонлама узвий боғлиқлиги унинг объектив жиҳатдан мураккаблигини белгилайди. М. хам ижтимоий, хам табиий фанлар б-н бирдек боғлиқ, айниқса, музейнинг мавзуига оид фанлар ва ёрдамчи фан соҳалари (тарих, археология, геология, этнография, адабиётшунослик, зоология, санъатшунослик ва б.) б-н умумий томонлари кўп. М.да музейларнинг табиат ва жамиятни ўрганиш б-н узвий боғлиқ бўлган манбаларни жамлаш, музей буюмларини илмий ҳужжатлаштириш, ўрганиш ва сақлаш, экспозиция ва кўргазмалар ташкил этиш, илмиймаърифий, ғоявийтарбиявий фаолияти ва б.да намоён бўладиган ижтимоий вазифалари устида тадқиқотлар олиб боради. Музейларни тўлдириш, ёдгорликларни ҳисобга олиш, саклаш ва реставрация қилишнинг илмий тамойиллари ишлаб чиқилади.
М, соҳасидаги ишлар йирик музейлар, таъмирлаш устахоналари ва и. т. ин-тларида амалга оширилади. Халқаро миқёсда музей ишини мувофиклаштириш ва тажриба алмашиш ишларини кўп мамлакатларда миллим қўмиталари бўлган ЮНЕСКО қошидаги Халқаро музейлар кенгаши (ИКОМ) амалга оширади.
Жахрндаги кўплаб мамлакатларда М. масалаларига бағишланган жур.лар чоп этилади (ЮНЕСКО нинг «Museum» жур. ва б.), илмий тадқиқот ин-тлари, илмий марказлар, кафе-дралар мавжуд.
Ўзбекистондаги йирик музейларда М.ка дойр и.т. ишлари олиб борилади. Айниқса, «Музейлар фаолиятини тубдан яхшилаш ва такомиллаштириш тўғрисида» ЎзР Президентининг 1998 й. 12 янв.даги фармони М. соҳасида бурилиш ясади. Унга кўра, мамлакат Маданият ишлари вазирлиги, бошка вазирлик ва идораларга тегишли барча турдаги мавжуд музейлар фаолиятини мувофиклаштириш, қўллабкувватлаш ва уларга зарур илмий-услубий ёрдам кўрсатишни таъминлаш мақсадида вазирлик қошида музейларни қуллаб-қув-ватлаш республика «Ўзбекмузей» жам-ғармаси ташкил этилди. Унинг фаоли-ятининг асосий йўналишлари қаторида М.да умумий сиёсатни амалга оширишни таъминлаш, М. соҳасида халқаро алоқаларни, ўзаро фойдали ҳамкорликни ривожлантириш, Ўзбекистон ва хорижда кенг кўргазма фаолияти орқали мамлакатнинг бой тарихи, бугунги ютуқларини дунё жамоатчилигига танитиш, музейларда сақланаётган ноёб экс-понатларни жаҳон миқёсида тарғиб этиш; М.ка замонавий техника воситаларини татбиқ этиш, улардан самарали фойдаланишга оид дастурлар и.ч. ва уларни амалга оширишга кўмаклашиш белгиланди. М. соҳасига оид илмий-амалий, маънавиймаърифий, рангли «Мозийдан садо» жур. нашр этилади.
Машҳура Шарипова, Гавҳар Фузаилова.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.