Muzlik nazariyasi
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 794-b. — ziyouz.com
Muzlik nazariyasi - Yer yuzasida bir neça marta juda katta maydonlarni krplagan muzliklarning rivojlanişi haqida ilmiy tasavvurlar sistemasi. Toğlarda qad. muzliklarning hoz.ga qaraganda bir neça marta köp tarqalganligi haqida ğoya Alp toğlarini tadqiq etgan olimlar tomonidan 18-a. oxiridayoqilgari surilgan edi. Yevropa va Şim. Amerikadagi katta maydonlarda soçilib yotgan va özining asli paydo bölgan joyidan yuzlarça va minglab km uzoqqa olib borilgan toğ jinslarining kelib çiqişi örganildi. Yotqiziklar va valunlar toğ oldi va teklisliklarga muzlik harakati b-n keltirilganligi ma'lum böldi va köpçilik olimlar tomonidan e'tirof etildi. M.n., asosan, Yer tarixining oxirgi bosqiçiga taallukli bölib, bu davrda keng maydonlar muz b-n qoplangan. Bu ğoyaga asosan muzlik b-n qoplaniş bir neça marta takrorlangan (poliglyatsializm). Pleystotsen davomida sovuq (muz krplanişi, glyatsiallar) va iliq (muzliklararo, interglyatsi-allar) davrlar almaşinib, örta kengliklarda muz qoplami goho erib, goho yana bosib turgan. Hoz. zamon tasavvuriga köra iqlimning bir neça marta almaşinişi ilmiy asoslangan. Iqlimning bir neça marta kuçli sovib ketişi natijasida muz bosişining takrorlanişi Yerning geologik tarixida oxirgi davrdan taşqari ança qad. geologik ötmişda qam sodir bölganligi aniqlangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МУЗЛИК НАЗАРИЯСИ - Ер юзасида бир неча марта жуда катта майдонларни крплаган музликларнинг ривожланиши ҳақида илмий тасаввурлар системаси. Тоғларда қад. музликларнинг ҳоз.га қараганда бир неча марта кўп тарқалганлиги ҳақида ғоя Альп тоғларини тадқиқ этган олимлар томонидан 18-а. охиридаёқилгари сурилган эди. Европа ва Шим. Америкадаги катта майдонларда сочилиб ётган ва ўзининг асли пайдо бўлган жойидан юзларча ва минглаб км узоққа олиб борилган тоғ жинсларининг келиб чиқиши ўрганилди. Ётқизиклар ва валунлар тоғ олди ва теклисликларга музлик ҳаракати б-н келтирилганлиги маълум бўлди ва кўпчилик олимлар томонидан эътироф этилди. М.н., асосан, Ер тарихининг охирги босқичига тааллукли бўлиб, бу даврда кенг майдонлар муз б-н қопланган. Бу ғояга асосан музлик б-н қопланиш бир неча марта такрорланган (полигляциализм). Плейстоцен давомида совуқ (муз крпланиши, гляциаллар) ва илиқ (музликлараро, интергляци-аллар) даврлар алмашиниб, ўрта кенгликларда муз қоплами гоҳо эриб, гоҳо яна босиб турган. Ҳоз. замон тасаввурига кўра иқлимнинг бир неча марта алмашиниши илмий асосланган. Иқлимнинг бир неча марта кучли совиб кетиши натижасида муз босишининг такрорланиши Ернинг геологик тарихида охирги даврдан ташқари анча қад. геологик ўтмишда қам содир бўлганлиги аниқланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.