Naftalin
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 114-b. — ziyouz.com
Naftalin (yun. naphtha — neft), S|0H8 — aromatik uglevodorod; konden-satlangan 2 ta benzol halqasidan tu-zilgan. Rangsiz, öziga xos hidli plas-tinkasimon kristall. Mol. m. 128,2, suyuklaniş t-rasi 80,3°, qaynaş t-rasi 218°. Zaharli, ziçligi 1025 kg/m3. Suvda oz, spirt, efir, benzolda yaxşi eriydi. Toşkömir çirki (dyogoti)dan olinadi. N. köpgina organik yarim mahsulotlar, böyagiçlar (naftollar, naftilaminlar va ularning sulfokislotalari), plastifikatorlar, suyultirgiçlar, sirt faol moddalar va b. olişda boşlanğiç mahsulot hisoblanadi. N.ning yaqin gomologlaridan — metilnaftalinlar ösimliklarning ösiş regulyatorlari sifatida, polimetilnaftalin insektitsid sifatida, N.ning sulfokislota tuzlari emul'gatorlar sifatida işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НАФТАЛИН (юн. naphtha — нефть), С|0Н8 — ароматик углеводород; конден-сатланган 2 та бензол ҳалқасидан ту-зилган. Рангсиз, ўзига хос ҳидли плас-тинкасимон кристалл. Мол. м. 128,2, суюкланиш т-раси 80,3°, қайнаш т-раси 218°. Заҳарли, зичлиги 1025 кг/м3. Сувда оз, спирт, эфир, бензолда яхши эрийди. Тошкўмир чирки (дёготи)дан олинади. Н. кўпгина органик ярим маҳсулотлар, бўягичлар (нафтоллар, нафтиламинлар ва уларнинг сульфокислоталари), пластификаторлар, суюлтиргичлар, сирт фаол моддалар ва б. олишда бошланғич маҳсулот ҳисобланади. Н.нинг яқин гомологларидан — метилнафталинлар ўсимликларнинг ўсиш регуляторлари сифатида, полиметилнафталин инсектицид сифатида, Н.нинг сульфокислота тузлари эмулъгаторлар сифатида ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.