Naftenlar
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 114-b. — ziyouz.com
Naftenlar (yun. naphtha — neft) -siklopentan va siklogeksan katorining töyingan alitsiklik uglevodorodlari, şuningdek, molekulasida 2 tadan 5 tagaça qalqasi bölgan murakkab bi- va politsiklik uglevodorodlar. Umumiy formulasi SpN2p. Töyingan uglevodorodlardan molekulasidagi uglerod atomlarining siklik (halqa hosil qilib) joylanişi b-n farq qiladi. Asosiy manbai — neft. Neftda, sikli (halqasi)da 5 va 6 ta uglerod atom bölib, tabiatda birmunça köp tarqalgan N. bor. Siklida 6 ta uglerod atomi böladigan N. — geksametilenlar (siklogeksan va uning gomologlari) muhim. Ular neftni haydaş yöli b-n olinadi. Katalitik kreking jarayonida aromatik yoki töyinmagan uglevodorodlarga aylanadi. N., motor yonilğilarining tarkibiy qismi hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НАФТЕНЛАР (юн. naphtha — нефть) -циклопентан ва циклогексан каторининг тўйинган алициклик углеводородлари, шунингдек, молекуласида 2 тадан 5 тагача қалқаси бўлган мураккаб би- ва полициклик углеводородлар. Умумий формуласи СпН2п. Тўйинган углеводородлардан молекуласидаги углерод атомларининг циклик (ҳалқа ҳосил қилиб) жойланиши б-н фарқ қилади. Асосий манбаи — нефть. Нефтда, цикли (ҳалқаси)да 5 ва 6 та углерод атом бўлиб, табиатда бирмунча кўп тарқалган Н. бор. Циклида 6 та углерод атоми бўладиган Н. — гексаметиленлар (циклогексан ва унинг гомологлари) муҳим. Улар нефтни ҳайдаш йўли б-н олинади. Каталитик крекинг жараёнида ароматик ёки тўйинмаган углеводородларга айланади. Н., мотор ёнилғиларининг таркибий қисми ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.