Nağma
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 126-b. — ziyouz.com
Nağma NAĞMA, nağam (arab. — kuy) — 1) Şarq musiqa ilmida musiqa tovuşi; ton. Muayyan balandlikda sadolanib turişi b-n tabiatdagi boşqa tovuşlardan farq qiladi. Şarqolimlari N.ni 2 xil turga bölişgan: qavliy (inson tomoğidan çiqadigan) N. va fe'liy (musiqa çolğularidan hosil qilinadigan) N. Kuy, qöşiq va aşulalar ritm b-n N.lar uyuşmasidan tarkib topadi. N.lar qöşilişidan bö'd, jins, jam, maqom pardalari va, nihoyat, yaxlit kuy — musiqa asarlari hosil etiladi. Örta asr musiqa risolalarida yozilişiça, to-vuşlar bir-biri b-n maqsadga muvofiq ravişda ma'lum vaqt oraliğida köşilgandagina N. deb hisoblanadi. Ötmişda N.lar yunonça va arabça iboralar b-n ifodalangan. Arabça atamalari asomiy nağamot («Asmo' unnağam») deyilgan; 2) ohang, kuy. N. söziga ayrim qöşimça sözlar boğlanib, turli musiqa iboralari hosil etiladi. Mac, H. boşi — doston va b. köp qismli asarlarning çolğu muqadsimasi, ötmişda saroy musiqaçilarining boşliği; N.gar, N. zan, N. çi yoki N. navoz — sozanda; N.i Orazi Navo Şaşmaqom Navo maqomining çolğu qismlaridan biri; N. kor yoki N. soz — bastakor; N. pardoz yoki N. capo — sozanda, xonanda. Xorazmda garmon çolğusi N. deb ham ataladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НАҒМА, нағам (араб. — куй) — 1) Шарқ мусиқа илмида мусиқа товуши; тон. Муайян баландликда садоланиб туриши б-н табиатдаги бошқа товушлардан фарқ қилади. Шарқолимлари Н.ни 2 хил турга бўлишган: қавлий (инсон томоғидан чиқадиган) Н. ва феълий (мусиқа чолғуларидан ҳосил қилинадиган) Н. Куй, қўшиқ ва ашулалар ритм б-н Н.лар уюшмасидан таркиб топади. Н.лар қўшилишидан бўъд, жинс, жам, мақом пардалари ва, ниҳоят, яхлит куй — мусиқа асарлари ҳосил этилади. Ўрта аср мусиқа рисолаларида ёзилишича, то-вушлар бир-бири б-н мақсадга мувофиқ равишда маълум вақт оралиғида кўшилгандагина Н. деб ҳисобланади. Ўтмишда Н.лар юнонча ва арабча иборалар б-н ифодаланган. Арабча атамалари асомий нағамот («Асмоъ уннағам») дейилган; 2) оҳанг, куй. Н. сўзига айрим қўшимча сўзлар боғланиб, турли мусиқа иборалари ҳосил этилади. Mac, H. боши — достон ва б. кўп қисмли асарларнинг чолғу муқадцимаси, ўтмишда сарой мусиқачиларининг бошлиғи; Н.гар, Н. зан, Н. чи ёки Н. навоз — созанда; Н.и Орази Наво Шашмақом Наво мақомининг чолғу қисмларидан бири; Н. кор ёки Н. соз — бастакор; Н. пардоз ёки Н. capo — созанда, хонанда. Хоразмда гармон чолғуси Н. деб ҳам аталади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.